12

De Amerikaanse verkiezingen en de Oekraïne-connectie

WASHINGTON, DC – Donald Trump is officieel geïnaugureerd als president van de VS, maar de vragen over Russische inmenging in de verkiezingen zullen niet verdwijnen. Toch is er één cruciale vraag die vaak in het gedrang verloren gaat: waarom deed de Russische president Poetin het?

Het is natuurlijk niet moeilijk te raden waarom Poetin Trump prefereerde boven zijn opponent, voormalig minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton. Maar er is een verschil tussen hopen op een uitkomst en grote moeite doen – en grote risico’s lopen – om deze tot stand te brengen. In onze optiek is de conclusie van de Amerikaanse veiligheidsdiensten dat het Kremlin door Trump te helpen zijn ‘langdurige verlangen om de door de VS geleide liberale democratische orde te ondermijnen’ bevorderde niet geheel overtuigend.

De Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen kent geen precedent. Nog maar drie jaar geleden zou dit onvoorstelbaar zijn geweest; alhoewel de relatie van het Westen met Rusland verre van ideaal was, en meer dan genoeg onderlinge strijd kende, werd deze ook gekenmerkt door samenwerking. In juni 2013 brachten de Amerikaanse president Barack Obama en Poetin nog een verklaring uit die hun ‘bereidheid om de bilaterale samenwerking te intensiveren op basis van wederzijds respect, gelijkheid, en oprecht respect voor elkaars belangen’ herbevestigde.

Alles veranderde in februari 2014, toen de Maidan-revolutie in Oekraïne culmineerde in het afzetten van de Kremlin-vriendelijke president Viktor Janoekovitsj. Die ontwikkeling – en Poetins respons – transformeerden de relatie van het Westen met Rusland fundamenteel.

Bijna meteen na de machtswisseling in Kiev werd de opstelling van het Kremlin in zijn buitenlands beleid veel oorlogszuchtiger. Rusland viel de Krim binnen en annexeerde deze, en begon toen met het steunen van een voortslepende separatistische opstand in de Donbas-regio van Oekraïne. De VS en de Europese Unie antwoordden met steeds hardere en inventievere sancties en een bredere campagne om Rusland diplomatiek te ‘isoleren’.

Rusland bracht zijn assertieve gedrag naar het luchtruim, wat leidde tot een reeks close encounters tussen Russische oorlogsvliegtuigen en (zowel burger- als militaire-) Westerse vliegtuigen, en naar de zee, waarbij de activiteit van zijn onderzeeërs in de Noord-Atlantische Oceaan tot Koude Oorlogsniveaus werd opgevoerd. Volgens de regering Obama ontstond er een piek in het lastig vallen van Amerikaans diplomatiek personeel in Rusland.

Op het politieke front begon het Kremlin euro-sceptische en anti-EU krachten te ondersteunen. En het heeft grote moeite gedaan om Westerse inspanningen om grote internationale uitdagingen aan te pakken te dwarsbomen, meest prominent de Syrische burgeroorlog. Oude overeenkomsten tussen de VS en Rusland over nucleaire veiligheid en non-proliferatie zijn boos herroepen. Dit alles mondde uit in het beweerde Russische lekken van gehackte e-mails om de Clinton-campagne in diskrediet te brengen.

Alhoewel de Russische pogingen om de Amerikaanse presidentsverkiezingen te verstoren passen binnen het bredere patroon van escalatie dat na 2014 begon, representeren ze toch een aanzienlijke verandering van speelveld. Waarschijnlijk heeft Rusland ook de Democratische en Republikeinse campagnes tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen 2012 gehackt, gegeven zijn formidabele cybercapaciteiten. Maar zijn veiligheidsbureaus hebben de informatie in stilte geanalyseerd om hun begrip van de toekomstige leiders van een potentiele tegenstander te vergroten – bepaald geen schokkend gedrag voor een regering.

De inmenging in de verkiezingen betekende ook een aanzienlijk risico voor Rusland. Alhoewel het onbekend is in welke mate de gelekte e-mails de stemming beïnvloed hebben, heeft het Kremlin zeker een prijs voor zijn acties moeten betalen, door het grootste deel van het Amerikaanse publiek van zich te vervreemden, samen met bijna de gehele politieke elite van de VS.

De vastbeslotenheid van het Kremlin om zijn zin te krijgen in Oekraïne dreef het ertoe zo een risico te nemen. Zoals zijn gedrag sinds 2014 suggereert beschouwt de Russische regering de postrevolutionaire status quo in Oekraïne – en in het bijzonder de haastige sprong van het land richting het Westen – als een directe dreiging voor de Russische nationale veiligheid. Door de Krim te annexeren, de separatisten in de Donbas te steunen, en direct tegen het Westen uit te varen, wil Rusland duidelijk maken dat het alles zal doen om zijn belangen te doen gelden.

Maar het Westen heeft niet meegewerkt. Ondanks de escalatie door het Kremlin hebben de VS en de EU geweigerd zich te voegen naar de onderhandelingen die Rusland wil, en blijven de Oekraïense integratie in de EU en NAVO steunen. En alhoewel een officieel aanbod tot lidmaatschap in beide organisaties op zijn best een mogelijkheid in een verre toekomst is, word het niet uitgesloten.

Toen eenmaal duidelijk werd dat de Westerse beleidsmakers niet met hun ogen zouden knipperen besloot het Kremlin schijnbaar ze proberen te vervangen. In het licht van het onbuigzame engagement van Rusland om zijn invloed in Oekraïne te behouden, zal daar zeer wel een inclusieve regeling nodig kunnen zijn om het Kremlin er van te weerhouden om steeds agressievere opties om zijn positie te handhaven na te jagen.

Bewustzijn van deze oncomfortabele realiteit moet er niet toe leiden dat het Westen voor Rusland capituleert. In plaats daarvan zou het zich sterker op een open dialoog en harde onderhandelingen moeten richten – precies wat er al lange tijd ontbreekt in het Westerse beleid inzake de Oekraïne-crisis en de hele post-Sovjet Euraziatische regio. We zijn op dit punt gearriveerd juist omdat zowel Rusland als het Westen meer dan een decennium hebben besteed aan het zoeken naar unilaterale voordelen en het mijden van onderhandelde compromissen.

Het voeren van gesprekken in de huidige atmosfeer van wantrouwen, wederzijdse beschuldigingen, en angstzaaierij vergt een substantiële en langdurige investering van politiek kapitaal. Over de huidige vijandige benaderingen heenstappen om overeenstemming te vinden zal tijd kosten; een snelle deal behoort niet tot de mogelijkheden.

Zoals de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen duidelijk aantoont strekken de consequenties van het laten voortduren van de Oekraïne-crisis ver voorbij zijn landsgrenzen. Om een nieuw stabiel equilibrium te vinden in de relatie tussen Rusland en het Westen moeten alle partijen urgent en in wederzijds vertrouwen inspanningen doen om deze te beëindigen.

Vertaling Melle Trap