1

Praten over seks in Ghana

LABADI, GHANA – Educatie over de gezondheidszorg rond seksualiteit en voortplanting is in veel westerse landen een serieuze politieke zaak. Verkiezingen worden gewonnen of verloren op onderwerpen als abortus en “gezins”-waarden. Maar in Ghana, en in veel andere ontwikkelingslanden, is gezinsplanning een zaak van leven en dood, vooral voor meisjes en jonge vrouwen.

Zes jaar geleden, toen ik een meisje was dat opgroeide in een sloppenwijk in het zuiden van Ghana, was het normaal om verhalen te horen over tienerabortussen, over veertienjarige meisjes die kinderen kregen, en over achttienjarige mannen die hun minderjarige vriendinnen sloegen omdat ze weigerden de kleren van hun partner te wassen. Niemand in een positie van gezag – zoals ouders of leraren – leek zich erom te bekommeren dat de slachtoffers ongetrouwde meisjes waren, dikwijls nog niet oud genoeg om wettelijk in het huwelijk te mogen treden.

Dit was mijn “normaal.” Veel klasgenootjes gingen van school nadat ze zwanger waren geworden, en anderen overleden nadat ze hadden gekozen voor een abortus in een niet-erkende kliniek.

Als ik die problemen zo duidelijk kon zien, waarom konden de volwassenen in mijn leven er dan niets aan doen?

In het deel van Ghana waar ik ben opgegroeid was educatie over seksualiteit de beperkende factor. Jonge vrouwen en meisjes hadden geen toegang tot zelfs maar de meest basale informatie over gezondheidszorg rond de voortplanting. Het onderwerp kwam niet aan de orde op school, als gevolg van “culturele gevoeligheden.” Ouders en docenten waren ook weinig behulpzaam; velen meenden dat het praten over seks met kinderen hen ertoe zou aanzetten zich promiscue te gedragen. In plaats van de eersten waar je naar toe zou gaan, werden je familieleden en leraren een laatste redmiddel. Velen van ons zochten elkaar op; anderen gingen online, waar informatie dikwijls onnauwkeurig is.

Het gebrek aan seksuele educatie heeft ernstige schade toegebracht aan de Ghanese jeugd. Volgens een recent onderzoek van het in de VS gevestigde Guttmacher Institute heeft 43% van de meisjes en 27% van de jongens geslachtsverkeer vóór hun twintigste verjaardag. Nóg schokkender is het gegeven dat 12% van de Ghanese meisjes onder de vijftien minstens één keer seks heeft (tegen 9% van de jongens). Van degenen die vandaag de dag seksueel actief zijn, gebruikt slechts 30% een of ander voorbehoedmiddel, en slechts 22% een modern type (zoals een condoom). In een land met veel tienermoeders en een verbijsterend aantal seksueel overdraagbare infecties, waaronder HIV, zijn deze percentages zeer verontrustend.

Geboortebeperking kan vooral voor jonge vrouwen van levensbelang zijn. Het United Nations Population Fund schat bijvoorbeeld dat een beter gebruik van voorbehoedmiddelen in ontwikkelingslanden het jaarlijkse aantal sterfgevallen onder moeders met 70.000 individuen en het aantal doodgeboren kinderen met 500.000 zou kunnen terugdringen. In Ghana is het verbeteren van de toegang tot moderne voorbehoedmiddelen een cruciaal startpunt voor het verbeteren van de gezondheid van kinderen en zwangere vrouwen op de langere termijn.

Om te beginnen moeten overheden de seksuele gezondheidszorg voor jongeren onderstrepen door een alomvattende instructie aan te bieden over gezondheidszaken die met de voortplanting te maken hebben, inclusief onderwerpen die gerelateerd zijn aan voorbehoedmiddelen, de communicatie binnen relaties, en hoe je aan informatie en steun kunt komen in verband met HIV en andere seksueel overdraagbare ziektes. Overheden moeten ook de partnerschappen met groeperingen uit de civil society uitbreiden.

En toch kunnen de Ghanese jongeren er niet op vertrouwen dat volwassenen al het werk zullen doen; we moeten ook onze eigen zaak bepleiten. Eerder dit jaar heb ik een door jongeren geleid initiatief helpen lanceren, genaamd My Teen Life, om jongeren een stem te geven in hoe we over seksualiteit praten op het platteland van Ghana. Dankzij de genereuze steun van het Global Changemakers-initiatief uit Zwitserland kende dit project een veelbelovende start. Het voedt ouders en andere opvoeders nu al op over de manier waarop ze tegen (hun) kinderen moeten praten over hun seksuele gezondheid; het biedt tienermoeders training van allerlei vaardigheden; en het doet zijn best de cyclus van armoede en vroegtijdige zwangerschappen te doorbreken.

Tot op de dag van vandaag heeft My Teen Life ruim honderd tieners en hun families bereikt, en een eerste groep tienermoeders is al getraind in het maken van juwelen en slippers om inkomen te genereren. We hopen deze en andere pogingen tot een handreiking de komende maanden en jaren uit te kunnen breiden naar nog veel meer Ghanese en andere Afrikaanse tieners.

Dergelijke initiatieven zijn bedoeld om meisjes aan te spreken op andere manieren dan overheidsprogramma's dat doen. Tot voor kort werd “gezinsplanning” in Ghana louter aan gehuwde stellen aangeboden. Hoewel dat enigszins is veranderd worden veel vrouwen, ook getrouwde vrouwen, er nog steeds van weerhouden gebruik te maken van kwalitatief hoogstaande diensten, vanwege patriarchale gezinsstructuren.

Op onze kleine manier reikt My Teen Life op effectieve wijze de hand aan jonge mensen. We helpen ze te leren begrijpen wat er gebeurt als ze groeien, en hoe ze het best besluiten kunnen nemen die hun toekomstige koers in het leven zullen bepalen. We stellen alle jonge meisjes waarmee we werken in staat op school te blijven, en benadrukken dat als zij uiting willen geven aan hun seksualiteit, ze de controle moeten kunnen behouden over wat er met hun lichaam gebeurt. Er moet nog veel meer werk worden verzet, maar mijn collega's en ik geloven dat als jongeren oplossingen bieden voor hun eigen problemen, duurzame verandering waarschijnlijker is.

Vertaling: Menno Grootveld