35

De Europese vijfde colonne van Poetin

BERKELEY – Als de wereld één les heeft kunnen trekken uit de spanningen tussen Rusland en het Westen van de afgelopen maanden is het wel dat de strategische ambitie en kunde van Vladimir Poetin nooit onderschat mogen worden. De recente avances van Poetin aan sommigen binnen de Europese Unie moeten dan ook in dit licht gezien worden.

Of Poetin nou wel of niet echt gelooft dat de anti-Russische opstand in Oekraïne vorig jaar een direct resultaat was van bemoeienis door de Verenigde Staten en de Europese Unie; zijn besef van de rol die Europese idealen (en de mogelijkheid van een EU-lidmaatschap) hebben gespeeld in het motiveren van de strijd en het beperken van zijn speelruimte in Oekraïne staat buiten kijf.

De volkswil om bij de Europese gemeenschap van democratische staten te horen was een drijvende kracht achter de ineenstorting van de rechtse dictaturen in Griekenland, Spanje en Portugal in de jaren zeventig, en deze speelde ook een cruciale rol bij de ineenstorting van de communistische regimes in Centraal- en Oost-Europa na de val van de Berlijnse Muur. Ook droeg deze zeker mede bij aan de afzetting van de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj - een cruciale bondgenoot van Poetin - in 2014. Het bestaan van een Europees model blijft onverminderd een leidraad en aanmoediging voor mensen in veel postcommunistische landen die naar een transparant en democratisch bestuur toe willen.

Er is geen twijfel over mogelijk dat Poetin zou profiteren van het uiteenvallen van de EU. De aantrekkingskracht van Europa als model voor democratisch bestuur zou veel kleiner worden. Aspirerende EU-lidstaten zouden elders hun heil zoeken. Er zijn zelfs huidige EU-leden, zoals Hongarije waar euroscepsis en onverdraagzame sentimenten al wijd verbreid zijn, die misschien in de verleiding komen om Poetin te volgen op zijn pad richting autoritaire heerschappij. En landen in de buurt zouden meer blootgesteld worden aan Russische druk en de verleidingen van Russische patronage.