Ksenia Sobchak Mladlen Antonov/Getty Images

Владимир Путин билігі әлсіреп жатыр ма?

МӘСКЕУ – 1984 жылы Михаил Горбачевтің билікке келуінің алдында, Мәскеуде КСРО қатып қалып, енді еш өзгеріс болмайтындай сезім орнады. Содан кейін бәрі кенет өзгеріп, қалтарыстағы трансформацияның ауқымын ашылды. Бүгінде Мәскеуде де осындай көңіл-күй орнап, президент Владимир Путиннің режимі орнықты, тіпті құлдырамайтындай көрінеді. Алайда, сол кездегі жағдай сияқты, мұқият қарасақ, мұнда да біраз осал жерлерді байқауға болады.

The Year Ahead 2018

The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

Order now

Ресей соңғы онжылдықта көптеген мәселелер бойынша артта қалып бара жатқандай. 90-шы жылдардың соңында Ресей бәрі рұқсат етілетін керемет бір еркін жер болды. Мәскеуде күнделікті 20 газет шығып тұрушы еді, ондағы айтылған пікір мен көзқарас либерализмнен Сталинизмге дейін түрлі болды. Бүгінгі күні ресейлік азаматтық қоғам қатты басылып, Мәскеуде теледидарды қоссаңыз, Кремль бақылауындағы 20 арнаны табуға болады.

1991 жылы Борис Ельцин өзінің алғашқы президенттік шешімі ретінде ескі КГБ-ны бірнеше ведомстволарға бөліп, қызметкерлер санының жартысын және бюджетті қысқартты. Бүгінгі күні КГБ-ның ізбасары, Федералдық қауіпсіздік қызметі (ФСБ) Ресейдің қауіпсіздік жүйесін толық бақылауға алды, және басқа құқық қорғау органдарындағы жоғары лауазымды генералдарды да қамады. Нәтижесінде Сталин кезінен бері ең мықты және Кремльден тәуелсіз бірыңғай қауіпсіздік ведомоствосы пайда болды.

Экономикалық майданда да Ресей артта қалды. 2003 жылы Ресейдің жекеменшік секторы елдегі ЖІӨ-нің 70% -ын өндірді. Бүгінгі күні ЖІӨ-нің негізгі бөлігін мемлекеттік сектор құрап, ол шағын және орта кәсіпорындарды ығыстырды, ал елдің қаржы нарығында бес ірі мемлекеттік банк үстемдік етеді.

Сонымен қатар, Путиннің «деофшоризация» саясаты аясында 1990-шы жылдардағы бизнес көшбасшыларына қатты бақылауға алынды, қысымнан олар тіпті Ресейдегі активтерін сатып, Лондонға немесе Монакоға қашып кетті. Бұл үрдіс Ресейдегі нақты меншік құқығының жоқтығымен асқынып жатыр, және ең заңға бағынатындарды көздеген Кремльге Ресейдегі байларды өз қалаған жолымен қысым жасауға мүмкіндік берді. Осыны ескере отырсақ, ЖІӨ-нің жыл сайынғы өсуінің болжамы 1,5-2% деңгейінде қалғаны таңғаларлық емес.

Режим болса осы жағдайды өзгертуді қалайды. 2016 жылы мамыр айында Путин экономикалық реформалардың баламаларын  дайындауды үш сараптау топтарына тапсырды: бұрынғы қаржы министрі Алексей Кудрин бастаған либералды топқа; Экономика министрі Максим Орешкин бастаған технократтық топқа; және Путиннің бизнес-омбудсмені Борис Титовтың жетекшілігіндегі мемлекетке жақын «Столыпин клубына». Әрбір топ мыңдаған беттен тұратын сараптамалық баяндамаларды дайындады.

Бірақ заң үстемдігін сақтауға тырысқан кез келген өзгеріс Путин режимінің клепократиялық сипатымен сыйыспайтындықтан шынайы реформа жасау мүмкін емес. Осылайша үш топқа берілетін мандат әлеуметтанушыларға арналған терапия, яғни оларды  оппозициядан тыс ұстап, әлде бір жұмыспен айналыстырумен тең.

Путин өзгерістерді қаламайды, ол келесі жылы өзінің президенттік сайлауда төртінші мерзіміне ұмтылатын болады. Кремль БАҚ және соттарды бақылауда ұстайтындықтан, ол әрине жеңіске жетеді. Бірақ, жеңісіне деген сенімділікті арттыру үшін Путинге Ресейдің көңілсіз халқының сайлауға қатысуы қажет. Кремль штаб бастығының бірінші орынбасары Сергей Кириенко халықтың 70 пайызының сайлауға қатысуын қамтамасыз етіп, дауыстың 70% -ының Путинге берілуіне жету мақсатын қойды деген сыбыстар бар.

Алайда, бұл мақсатқа жету оңай емес. 2016 жылғы қыркүйекте Мемлекеттік Дума сайлауына тіркелген сайлаушылардың 47,8% ғана дауыс беруге келді. Қыркүйекте өткен жергілікті сайлауға одан да аз адам келді, мысалы, Владивостоктағы сайлауға қатысқандардың саны 13 пайыз ғана болды.

Келесі жылы өтетін президенттік сайлауға сайлаушылардың келуі үшін, оларды елде нақты өзгерістерді жасау мүмкін деп сендіру керек. Путинге коммунист Геннадий Зюганов, ұлтшыл сайқымазақ Владимир Жириновский және либерал деп өзін санайтын Григорий Явлинский сияқты Кремльмен байланысты бұрынғы үміткерлер емес, басқа мықтырақ қарсылас керек. Путинмен кездесуден кейін өз кандидатурасын ұсынған ақсүйек ханым Ксения Собчактың қатысуы сайлау науқанын біраз қызықтырақ етуі мүмкін. Бірақ, сайлаушылардың дауыс беруге қатысуының жоғары деңгейін қамтамасыз ететін кандидат бір ғана үміткер бар, ол-сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресетін Кремльдің өткір сыншысы Алексей Навальный.

2013 жылы қыркүйекте, Мәскеу мэрі сайлауында Навальный  27% дауыс жинады. Бірақ  «Левада-Центрдің» тәуелсіз  социологтары Мәскеуде Навальныйға қатты қолдау көрсетіп отырғанына қарамастан, ол бүгінгі таңда көп дауыс жинамайды деп есептейді.

Осыны ескере отырып, Кремльдегі кейбір кеңесшілер Навальныйды ұлттық телеарналарға шығармай, бірақ сайлауға қатысуына рұқсат беруді ұсынды. Кремль осы ойды сараптап жатқандай, себебі ол Навальныйға 100 қалада 10 мың адамға дейін үлкен сайлау алды науқан өткізуге мүмкіндік берді.

Бірақ Путинге жақын басқа адамдар Навальныйдың қамауда болғанын қалайды, ал ол осы жылы төртінші рет қамалған еді. Бұл тілек таңқаларлық емес, себебі ол адам Кремль беделін түсіре алатынын дәлелдеген еді. Мысалы, өткен жылы, наурызда Навальный сыбайлас жемқорлық туралы 50 минуттық деректі фильм шығарып, онда премьер-министр Дмитрий Медведевтің алты сарай мен екі жүзімдікті сатып алу үшін пара ретінде 1,3 млрд. доллар алғанын көрсетті. YouTube-та 25 миллионға жуық адам көрген  бұл фильм Медведевтің саяси мансабын мүлдем қиратып тастады.

Енді Путинге Медведевтің ізбасарын таңдау керек болады. Бұрын ол, әдетте, осы лауазымға адал бейшараларды қоятын және қазір «Газпромның» тиімсіз төрағасы Алексей Миллер сияқты көптеген ықтимал үміткерлері бар. Басты мәселе, келесі премьер-министрдің Путинмен немесе ФСБ-мен тығызырақ байланыста болатынында.

Америка Құрама Штаттары бұл драмада күтпеген рөл ойнауы мүмкін. Жақында қабылданған 180 күн ішінде ресейлік «олигархиялық және мемлекеттік сыңайлы құрылымдар туралы» есеп беруді талап ететін «санкциялар арқылы Американың қарсыластарына қарсы әрекет ету туралы» заңы, АҚШ-қа президенттік сайлау алдында Кремльге әсер етудің бірегей мүмкіндігін ұсынады.

Ресейдің көптеген байлары ФСБ-дан қорқып, Ресейден қашып кетті. Енді Ресейді эмиграцияның жаңа толқыны басады, себебі Кремльге жақын адамдар Путин бұдан былай оларды қорғай алмайтындығынан қорқып, көше бастайды. Путин тағы бір президенттік қызмет мерзімін созып алар, бірақ өз билеушілеріне жақпайтын режимнің мүлдем орнықты болмайтыны анық.

http://prosyn.org/3XdDKG3/kk;

Handpicked to read next

  1. Chris J Ratcliffe/Getty Images

    The Brexit Surrender

    European Union leaders meeting in Brussels have given the go-ahead to talks with Britain on post-Brexit trade relations. But, as European Council President Donald Tusk has said, the most difficult challenge – forging a workable deal that secures broad political support on both sides – still lies ahead.

  2. The Great US Tax Debate

    ROBERT J. BARRO vs. JASON FURMAN & LAWRENCE H. SUMMERS on the impact of the GOP tax  overhaul.


    • Congressional Republicans are finalizing a tax-reform package that will reshape the business environment by lowering the corporate-tax rate and overhauling deductions. 

    • But will the plan's far-reaching changes provide the boost to investment and growth that its backers promise?


    ROBERT J. BARRO | How US Corporate Tax Reform Will Boost Growth

    JASON FURMAN & LAWRENCE H. SUMMERS | Robert Barro's Tax Reform Advocacy: A Response

  3. Murdoch's Last Stand?

    Rupert Murdoch’s sale of 21st Century Fox’s entertainment assets to Disney for $66 billion may mark the end of the media mogul’s career, which will long be remembered for its corrosive effect on democratic discourse on both sides of the Atlantic. 

    From enabling the rise of Donald Trump to hacking the telephone of a murdered British schoolgirl, Murdoch’s media empire has staked its success on stoking populist rage.

  4. Bank of England Leon Neal/Getty Images

    The Dangerous Delusion of Price Stability

    Since the hyperinflation of the 1970s, which central banks were right to combat by whatever means necessary, maintaining positive but low inflation has become a monetary-policy obsession. But, because the world economy has changed dramatically since then, central bankers have started to miss the monetary-policy forest for the trees.

  5. Harvard’s Jeffrey Frankel Measures the GOP’s Tax Plan

    Jeffrey Frankel, a professor at Harvard University’s Kennedy School of Government and a former member of President Bill Clinton’s Council of Economic Advisers, outlines the five criteria he uses to judge the efficacy of tax reform efforts. And in his view, the US Republicans’ most recent offering fails miserably.

  6. A box containing viles of human embryonic Stem Cell cultures Sandy Huffaker/Getty Images

    The Holy Grail of Genetic Engineering

    CRISPR-Cas – a gene-editing technique that is far more precise and efficient than any that has come before it – is poised to change the world. But ensuring that those changes are positive – helping to fight tumors and mosquito-borne illnesses, for example – will require scientists to apply the utmost caution.

  7. The Year Ahead 2018

    The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

    Order now