6

De inwisselbare vazallen van de president

MOSKOU – De Russische president Vladimir Poetin zuivert systematisch zijn meest naaste en langst dienende adviseurs weg. Het meest recente – maar zeker niet laatste – slachtoffer is Sergej Ivanov, voormalig KGB-agent (net zoals Poetin zelf) en minister van Defensie, die net zijn functie als chef-staf van het Kremlin ontnomen is.

Ivanov, een relatief onafhankelijke beleidsmaker, wordt vervangen door een tandeloze duvelstoejager: het voormalig hoofd van het Protocol Schema Directoraat, Anton Vaino. Overeenkomstig is de hervormingsgezinde minister van Onderwijs en Wetenschap, Dmitri Livanov, ontslagen en vervangen door de gezichtsloze apparatsjik Olga Vasilyeva, een van de zeldzame benoemde vrouwen, die slechts bekendheid geniet vanwege haar stalinistische standpunten (stel je voor dat de Franse president een belangrijke positie in het kabinet aan een middenkader ambtenaar van het extreemrechtse Front National zou geven).

Erdogan

Whither Turkey?

Sinan Ülgen engages the views of Carl Bildt, Dani Rodrik, Marietje Schaake, and others on the future of one of the world’s most strategically important countries in the aftermath of July’s failed coup.

Zoals gewoonlijk geeft Poetin geen echte uitleg voor deze veranderingen, en laat hij Kremlinologen – die onder Poetin een nieuwe hypotheek op hun leven hebben gekregen – weinig anders om mee te werken dan een duidelijk patroon: zij die de president als gelijken konden aanspreken worden vervangen door degenen die hij zelf heeft gecreëerd en die hun carrière aan hem te danken hebben.

Maar waarom nu? Volgens een lid van de kring rond Poetin uit de vroege jaren van zijn regime weerspiegelt de nieuwste zuivering simpelweg de ideeën van de president over effectief management. Jaren geleden, tijdens een ontmoeting tussen Poetin en zijn regionale gevolmachtigden – wier baan feitelijk was om een oogje op de regionale gouverneurs te houden – vroeg iemand uit het publiek aan de president hoe hij de rol van de gezanten zou omschrijven. Hij antwoordde: ‘Nou, ze zijn bedoeld als een soort van…verbindingsofficieren.’

Met andere woorden verwacht Poetin dat leden van zijn team loyaal zijn, orders opvolgen zoals soldaten dat doen, en de wil van de machthebber effectief door de hele commandostructuur doorgeven. Dit verklaart de samenstelling van de nieuwe garde – technocraten en officieren uit het militaire en veiligheids-establishment, die siloviki genoemd worden – die Poetin klaarstoomt als de nieuwe Russische elite na de presidentsverkiezingen van 2018.

En vergis je niet: de relatieve jeugdigheid van de nieuwe elite van Poetin betekent niet dat deze liberaler zal zijn. Niet een van de nieuwe benoemden verbindt zich aan iets dat ook maar in de verte op een liberale visie lijkt; om precies te zijn tonen ze geen enkel ideologisch engagement of aspiratie. Ze zijn louter wat de Tsjetsjeense krijgsheer en loyalist van het Kremlin Ramzan Kadirov ‘de soldaten van Poetin’ noemt.

De oude compagnons worden verwijderd onder verschillende voorwendselen en met verschillende middelen. Ivanov bijvoorbeeld - die velen tien jaar geleden zagen als een potentiele opvolger van Poetin – werd een nieuwe baan gegeven: ‘Speciaal Representant van de President voor Bescherming van het Milieu, Ecologie, en Transport.’ Het hoofd van de Federale Douane Service, Andrei Belyaninov, verliet zijn post in schande nadat de politie zijn luxueuze privé residentie binnenviel en naar buiten kwam met schoenendozen vol met geld.

Poetin weet dat zijn oude trawanten moe zijn, ineffectief, vaak buitensporig rijk, en comfortabel corrupt, wat niet is wat hij voor een nieuwe ambtsperiode gebruiken kan. Wat hij wel gebruiken kan zijn zijn iets jongere ‘verbindingsofficieren,’ die zijn orders zonder vragen te stellen zullen uitvoeren. Leden van de nieuwe garde van Poetin zien zichzelf al als loyale ondergeschikten, en verwachten in tegenstelling tot de oude garde niet dat de president hun vriend zal zijn.

Het is moeilijk te zeggen wat er van de overgebleven leden van de oude garde zal worden. Sommigen – zoals Sergei Chemezov, CEO van het hightech en defensie staatsbedrijf Rostec, en de ‘grijze kardinaal’ van het Kremlin Igor Sechin, directeur van staatsoliebedrijf Rosneft – bekleden nog steeds machtige posities en tonen weinig aanstalten om uit zichzelf op te stappen.

Maar Poetin heeft nog genoeg tijd om zijn wil door te drukken; de 18 maanden tot de presidentsverkiezingen, en dan nog een termijn van zes jaar. In de tussentijd vult hij door een aartsconservatief te benoemen als minister van Onderwijs zijn door militairen bevolkte nieuwe garde aan met middenkader functionarissen die er militant isolationistische en imperialistische ideeën op nahouden. Dit zet niet alleen de liberale successen die nog over mochten zijn uit de tijd van zijn voorganger Jeltsin op het spel, maar ook de beperkte sociale verbeteringen die tijdens zijn eigen heerschappij bereikt zijn.

Het sluwe instinct van Poetin voor zelfbehoud lijkt het enige te zijn dat hem er van weerhoudt om de weinige loyale liberalen die nog steeds sleutelposities in zijn regering bekleden te elimineren. Hieronder vallen de minister voor Economische Ontwikkeling Alexei Ulyukayev, minister van Financiën Anton Siluanov, en het hoofd van de Russische Centrale Bank, Elvira Nabiullina.

Zelfs wanneer deze functionarissen op hun post blijven voor de volgende ambtsperiode van Poetin, kunnen we veilig aannemen dat hij geen prominente liberaal, zoals voormalig minister van Financiën Alexei Kudrin, zal benoemen om Dmitri Medvedev als premier te vervangen. Zijn huidige personeelsbeleid suggereert dat hij een bloedeloze satraap zal kiezen – iemand zoals Vaino.

Support Project Syndicate’s mission

Project Syndicate needs your help to provide readers everywhere equal access to the ideas and debates shaping their lives.

Learn more

Een ding dat we zeker weten is dat het buiten- en binnenlandse beleid van Rusland niet op het punt staat te veranderen, en dat het door Poetin en niemand anders bepaald zal blijven worden. Het presidentschap is het enige instituut in het huidige Rusland dat nog niet uitgehold is, dus het is de president die alle grote politieke beslissingen zal nemen. Alle anderen zijn slechts verbindingsofficieren.

Vertaling Melle Trap