29

Het euraziatische visioen van Rusland

NEW YORK – Het escalerende conflict in Oekraïne tussen de door het Westen gesteunde regering en de door Rusland gesteunde separatisten heeft de aandacht op een fundamentele vraag gericht: wat zijn de langetermijndoelstellingen van het Kremlin? Hoewel het onmiddellijke doel van de Russische president Vladimir Poetin zich zou kunnen beperken tot het herwinnen van de controle over de Krim en het behoud van een zekere mate van invloed in Oekraïense aangelegenheden, is zijn langetermijnambitie veel stoutmoediger.

Die ambitie is niet moeilijk te onderkennen. Poetin heeft ooit in een beroemd geworden uitspraak gezegd dat de val van de Sovjet-Unie de grootste ramp van de twintigste eeuw is geweest. Zijn langetermijndoelstelling was dus altijd de Sovjet-Unie in een of andere vorm te herbouwen, misschien wel als een supranationale unie van lidstaten, naar het voorbeeld van de Europese Unie.

Dit doel is niet verrassend: in verval of niet, Rusland heeft zichzelf altijd als een grootmacht gezien, die door bufferstaten moet worden omringd. Onder de tsaren strekte de invloed van het keizerlijke Rusland zich in de loop der tijd steeds verder uit. Onder de bolsjewieken heeft Rusland de Sovjet-Unie opgebouwd, evenals een invloedssfeer waartoe het grootste deel van Midden- en Oost-Europa behoorde. En nu, onder het eveneens autocratische regime van Poetin, is Rusland van plan mettertijd een enorme Euraziatische Unie (EAU) in het leven te roepen.

Hoewel deze EAU nog steeds louter een douane-unie is, duiden de ervaringen van de Europese Unie erop dat een succesvolle vrijhandelszone in de loop der tijd leidt tot bredere economische, monetaire en uiteindelijk ook politieke integratie. Het doel van Rusland is niet een nieuw soort Noord-Amerikaanse Vrijhandelsovereenkomst (NAFTA) te scheppen, maar een nieuw soort Europese Unie, waarbij het Kremlin alle touwtjes in handen houdt. Het plan is helder: begin met een douane-unie – eerst Rusland, Wit-Rusland en Kazachstan – en voeg daar de meeste voormalige Sovjet-republieken aan toe. Op dit moment zijn Armenië en Kirgizië al toegetreden.