38

De grote tegenbeweging

NEW YORK – In de onmiddellijke nasleep van de mondiale financiële crisis van 2008 hield het succes van beleidsmakers om te vermijden dat de Grote Recessie in de Grote Depressie deel 2 veranderde de roep om protectionistische en naar binnen gerichte maatregelen binnen de perken. Maar nu is het grote verzet tegen de globalisering (en het vrijere verkeer van goederen, services, kapitaal, arbeid en technologie dat deze met zich meebracht) daar.

Dit nieuwe nationalisme neemt verschillende economische vormen aan: handelsbarrières, vermogensbescherming, reactie op directe buitenlandse investeringen, beleid dat binnenlandse werknemers en bedrijven bevoordeelt, anti-immigratie maatregelen, staatskapitalisme en nationalisme qua grondstoffen. Op politiek gebied zijn populistische, anti-globaliserings-, anti-immigratie en in sommige gevallen regelrecht racistische en antisemitische partijen in opkomst.

Deze krachten verafschuwen de alfabetsoep van supranationale gouvernementele organisaties (de EU, de VN, de WHO en het IMF bijvoorbeeld) die de globalisering nodig heeft. Zelfs het internet, de belichaming van de globalisering de laatste twintig jaar, loopt het risico gebalkaniseerd te worden omdat de meer autoritaire landen (inclusief China, Iran, Turkije en Rusland) de toegang tot sociale media willen beperken en de vrije meningsuiting willen bestrijden.

De belangrijkste oorzaken van deze trends zijn helder. Een bleek economisch herstel heeft een opening aan populistische partijen geboden die een protectionistisch beleid voorstaan, om buitenlandse handel en buitenlandse arbeiders de schuld te geven van de verlengde malaise. Voeg hierbij de stijging in inkomens- en welvaartsongelijkheid in de meeste landen en het is geen wonder dat de perceptie van een winner-takes-all economie die alleen maar elites bevoordeelt en het politieke systeem verstoort wijdverspreid is geworden. Tegenwoordig lijken zowel geavanceerde economieën (zoals de Verenigde Staten waar de onbeperkte financiering van gekozen functionarissen door financieel machtige zakenbelangen simpelweg een vorm van gelegaliseerde corruptie is) en opkomende markten (waar oligarchen vaak de economie en het politieke systeem domineren) slechts te opereren voor de happy few.