3

Het verkeerd ingeschatte risico van infectieziekten

NEW YORK – Captains-of-industry en investeerders uit de hele wereld staren zich grotendeels dood op twee soorten risico: macro-economisch en geopolitiek. Op de korte termijn betekent dit een focus op de nakende rentestijgingen van de Amerikaanse Federal Reserve en op de aanstaande verkiezingen in Duitsland en Frankrijk. Op de lange termijn betekent het bewustzijn van structurele risico’s zoals staatsschulden, demografische verschuivingen, en schaarste aan natuurlijke hulpbronnen. Maar er bestaat een derde, verdedigbaar schadelijker, risico dat onder de radar van de meeste besluitvormers sluimert: infectieziekten.

Volgens voormalig directeur van de Centers for Disease Control and Prevention in de VS Tom Frieden loopt de wereld een groter gevaar dan ooit door mondiale dreigingen voor de gezondheid. Mensen reizen verder en vaker. Aanvoerlijnen, inclusief van voedsel en medicijnen, strekken zich uit over de hele wereld. Een slecht behandeld geval van bijvoorbeeld tuberculose in Azië of Afrika kan binnen dagen in een Amerikaans ziekenhuis opduiken.

Tegen deze achtergrond zijn wetenschappers bezorgd over de recente stijging in epidemieën van ziektes zoals zika, ebola, en vogelgriep. En ze zijn gealarmeerd door de opleving van levensbedreigende ziektes zoals griep, hiv, malaria, en tbc.

Zeker, in termen van sterfgevallen komen de recente uitbraken van ziekten en pandemieën niet in buurt van griepepidemieën in het verleden. Waar de SARS-epidemie in 2003 resulteerde in 774 doden, en de ebola uitbraak van 2014-2015 in 11.310 doden, eiste de griepepidemie van 1918-1920 de levens van 100 miljoen mensen – meer dan vijf maal het aantal dat gedood werd in de oorlog die toen net beëindigd was. Er sneuvelde zelfs rond de 5% van de wereldbevolking.

Maar de risico’s door infectieziekten waar we nu mee te maken hebben zouden aanzienlijk kunnen intensiveren, door de groei van antimicrobiële resistentie (AMR). Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie ‘ontwikkelen jaarlijks 480.000 mensen multimedicijnresistente tbc, en begint de resistentie tegen medicijnen ook het gevecht tegen hiv en malaria te compliceren.’ Resistentie tegen antibiotica, zo waarschuwt de WGO, doet zich nu in elk land voor, wat er voor zorgt dat patiënten risico lopen op slechtere klinische resultaten en een hogere sterftekans, terwijl de druk op zorgsystemen toeneemt.

De Engelse medische hoofofficier Sally Davies heeft gewaarschuwd dat wanneer er niets gedaan wordt de groeiende onmacht van medicijnen catastrofaal zou kunnen zijn. Tegen 2050, zo schat ze, zouden medicijnresistente infecties ‘elke drie seconden’ iemand kunnen doden. De Review on AMR schat dat er tegen die tijd tien miljoen levens per jaar verloren kunnen gaan, met cumulatieve kosten voor de totale wereldproductie van 110 biljoen dollar. Om dat in perspectief te plaatsen; het totale wereld-bbp bedraagt momenteel 74 biljoen dollar per jaar.

Toch worden de potentiele lange termijn humanitaire en economische consequenties van AMR nog niet breed geapprecieerd door het publiek en in het bijzonder de financiële markten. In werkelijkheid is bescherming tegen gezondheidsdreigingen voor het grote publiek een cruciale sector waar de markten niet efficiënt werken. Als resultaat hiervan zijn het gewoonlijk regeringen die de kosten van bescherming en behandeling moeten dragen.

Met overheidsbudgetten die al overvraagd worden zal het hoofd bieden aan de intensiverende gezondheidslast van AMR op zijn zachtst gezegd lastig worden. Toch is het niet waarschijnlijk dat regeringen snel actie zullen ondernemen om dit risico te verzachten. In tegendeel, de ervaring leert dat regeringen vaak worstelen om publieke uitgaven te doen aan sluimerende of zich opstapelende problemen zoals dreigingen voor de volksgezondheid totdat er een crisis ontstaat.

Er gingen in de VS afgelopen jaar meer mensen dood door kanker dan door oorlogssituaties. De 580.000 doden door kanker van afgelopen jaar overstijgen zelfs de ruwweg gemiddeld 430.000 doden in gevechtssituaties die, gemiddeld, in de Eerste Wereldoorlog, Tweede Wereldoorlog, de Koreaanse Oorlog, de Vietnam Oorlog, en de Golfoorlog vielen. Toch spendeert de regering gemiddeld maar 4 miljard dollar per jaar aan kanker. Dat is net meer dan 0,5% van het jaarlijkse militaire budget van 718 miljard dollar.

Natuurlijk zijn beslissingen voor overheidsbudgetten gecompliceerd en staan onder druk van politieke imperatieven. Er werken zo’n drie miljoen mensen in het Amerikaanse leger, wat het de grootste werkgever ter wereld maakt, en er bestaat een substantiële politieke druk uit sommige kieskringen om Amerikaanse militaire dominantie de hoogste prioriteit te geven.

Maat het gaat er niet alleen maar om hoeveel er wordt uitgegeven; het is ook een kwestie van wanneer. Regeringen wachten niet tot er oorlog uitbreekt voordat ze in het leger investeren. Toch neigen ze wel te wachten tot crises uitbreken voordat ze investeren in het bevechten van infectieziekten.

De wereld heeft 15 miljard dollar gespendeerd aan noodmaatregelen voor de SARS-epidemie en 40 miljard dollar aan de respons op ebola. In 1918 kostte de crisismaatregelen tegen de grieppandemie ongeveer 17,5 biljoen dollar. Hadden mensen meer uitgegeven aan het verminderen van de risico’s van de uitbraak van dit soort ziekten – zoals bijvoorbeeld door het versterken van hun zorgsystemen en door het bevorderen van een verantwoordelijk gebruik van antibiotica – zouden deze enorme noodbetalingen wellicht niet nodig zijn geweest. Op zijn allerminst waren ze waarschijnlijk kleiner geweest.

In deze zin lijkt het gevecht tegen infectieziekten veel op het gevecht tegen klimaatverandering. Alhoewel de dreiging substantieel is is deze niet direct, dus regeringen blijven andere prioriteiten najagen en laten de dreiging groeien, grotendeels buiten zicht. Als resultaat hiervan wordt deze niet adequaat geprijsd in de markten.

Wanneer de crisis uiteindelijk uitbreekt zal de ware schaal van het gevaar pas duidelijk worden. Maar tegen die tijd zal het veel moeilijker en duurder om in te perken zijn, en resulteren in veel meer slachtoffers. Helaas is dat moment misschien wel veel dichter bij dan wie dan ook – regering of investeerder – verwacht.

Vertaling Melle Trap