0

De bestrijding van konzo

EAST LANSING, MICHIGAN – Te veel ziekten die voorkomen kunnen worden, van AIDS tot de gele koorts, hebben het deel van Afrika dat beneden de Sahara ligt lange tijd parten gespeeld. Maar het uitroeien ervan vergt kennis van de ziekte in kwestie, geld, onderwijs, overheidssteun, planning en – niet in de laatste plaats – een belang van de gemeenschap zelf en de wereld in het algemeen bij het oplossen van het probleem.

Neem een ziekte waar de meeste mensen nog nooit van hebben gehoord: konzo, een permanente, onomkeerbare neurologische aandoening die tot verlammingsverschijnselen leidt en vrij algemeen voorkomt in landelijke gebieden van het beneden de Sahara gelegen deel van Afrika, waar bittere varianten van de cassava tot de voornaamste voedingsgewassen behoren. Konzo treedt op als de cassavaknollen vóór consumptie niet op de juiste wijze worden bereid, wat doorgaans inhoudt dat ze moeten worden geweekt totdat ze fermenteren en daarna in de zon moeten worden gelegd om voor de afbraak van giftige bestanddelen te zorgen. Honderden tot duizenden dorpelingen kunnen bij iedere uitbraak worden getroffen.

 1972 Hoover Dam

Trump and the End of the West?

As the US president-elect fills his administration, the direction of American policy is coming into focus. Project Syndicate contributors interpret what’s on the horizon.

Konzo komt vooral veel voor in de Democratische Republiek Kongo, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Mozambique en Tanzania, en volgt vaak op perioden van droogte of conflicten, als het voedsel schaars is. Vrouwen en kinderen worden het zwaarst getroffen, vooral in economisch moeilijke tijden, als er weinig mogelijkheden zijn om aan vlees, bonen of andere bronnen van zwavelhoudende aminozuren te komen, die de lever nodig heeft om het lichaam te kunnen zuiveren.

De gevolgen zijn moeilijk te missen. De Wereldgezondheidsorganisatie WHO definieert konzo als een zichtbaar spastische tred tijdens het lopen of rennen, die zich bij een voorheen gezonde persoon binnen een week manifesteert, gevolgd door een niet-progressief verloop; en overdreven trekkende bewegingen van de knieën of de enkels zonder dat er tekenen zijn die op een andere oorzaak duiden.

De ernst van konzo varieert. Volgens de classificatie van de WHO uit 1996 wordt de ziekte als 'mild' beschouwd als het slachtoffer niet steevast hulpmiddelen nodig heeft bij het lopen; als 'gematigd' als er één of twee stokken of krukken moeten worden gebruikt; en als 'ernstig' als hij of zij aan bed gekluisterd is of niet in staat is om zonder steun te lopen.

Omdat konzo aanvankelijk werd gezien als een puur neurologische aandoening, beperkt tot de delen van het centrale zenuwstelsel die de beweging aansturen, werd verondersteld dat de cognitieve effecten minimaal waren. Maar later dook er elektrofysiologisch bewijsmateriaal op, dat erop wees dat ook het functioneren van andere delen van het brein getroffen zou kunnen worden. Bij het documenteren van neurocognitieve beperkingen van kinderen met konzo, hebben mijn collega's en ik ook sub-klinische symptomen opgemerkt, zelfs bij konzo-vrije kinderen die deel uitmaakten van door konzo getroffen huishoudens. Deze uitkomst is gebaseerd op hun prestaties bij gespecialiseerde neurocognitieve tests van het geheugen en de capaciteit om te leren.

Deze subtielere symptomen kunnen duiden op een pre-konzo-conditie, een soort waarschuwing dat het kind in kwestie de drempel van de ziekte nadert. De neurocognitieve effecten die zijn gedocumenteerd voor kinderen zonder konzo in door konzo getroffen huishoudens en gemeenschappen maken het des te belangrijker de voedselveiligheid te verzekeren in gebieden die afhankelijk zijn van de bittere varianten van de cassava met hoge niveaus van potentieel giftige bestanddelen.

Om deze reden heeft de Bill and Melinda Gates Foundation onderzoek gefinancierd dat moet leiden tot de ontwikkeling van niet-giftige varianten van de cassava met een hoge opbrengst. Deze genetisch gemanipuleerde rassen gedijen zelfs op heel arme grond, zodat de mensen zich niet langer tot de giftiger varianten hoeven te wenden.

Maar het blijkt lastig deze veiliger soorten te verspreiden. De door konzo geplaagde regio's ontberen de capaciteit en de infrastructuur op het gebied van landbouw, onderwijs en gezondheidszorg, die nodig zijn om de noodzakelijke veranderingen door te voeren. Om dezelfde redenen slagen deze regio's er niet in hun voedingspatroon uit te breiden met veiliger producten als gierst, mais of bonen.

Omdat er geen geneesmiddel is voor de neurologische schade die konzo teweegbrengt, moet de strijd tegen deze ziekte zich richten op preventie. Hoewel dat betekent dat de voordelen moeten blijven worden aangetoond van nieuwe rassen van de cassava en andere voedingsgewassen, is de eerste prioriteit het voorlichten van de mensen, met name de plattelandsvrouwen, over de gevaren van het eten van niet-geprepareerde cassava en het aan hen leren hoe je het product veilig kunt toebereiden. Met gebruikmaking van op de cultuur afgestemde vormen van social marketing, overeenkomstig de types die bij de voorlichting over HIV worden gebruikt, kan de boodschap via sociale netwerken, mobiele telefoons, radio en televisie worden verspreid.

Eerlijk gezegd volgen de gemeenschappen in de getroffen gebieden allang veilige, traditionele praktijken. Maar zij zijn zich er misschien niet van bewust waarom deze praktijken zo belangrijk zijn, en weten dus misschien niet wat de gevolgen zijn als je je er niet aan houdt. Vooral in roerige tijden, als er sprake is van voedselschaarste, kan het drie dagen laten weken van de gepelde knollen tot ze fermenteren en ze vervolgens een dag in de zon laten drogen een onverantwoorde luxe lijken. Maar dat is het niet.

Fake news or real views Learn More

Miljoenen lopen gevaar door konzo, en een uitbraak kan zich op elk moment voordoen. De neurologische schade kan slopend zijn en is permanent. Omdat we weten hoe we de ziekte moeten voorkomen, zijn we verplicht er iets aan te doen.

Vertaling: Menno Grootveld