1

De strijd tegen geestesziekten

DAVOS – In tegenspraak met de communis opinio zijn geestesziekten een probleem dat noch nieuw, noch uniek is voor de ontwikkelde wereld. Wat we schizofrenie en bipolaire stoornissen noemen kom je vanaf de Griekse oudheid al tegen in de literatuur, en The Anatomy of Melancholy, uitgegeven in 1621 door de Britse geleerde Robert Burton, blijft een van de meest scherpzinnige beschrijvingen van depressie. Vandaag de dag nemen lage- en middeninkomenslanden het grootste deel van de ziektegevallen en 75% van de zelfmoorden die het gevolg zijn van geestesziekten voor hun rekening.

Wat wél nieuw en bemoedigend is, is de grotere aandacht die momenteel aan het probleem wordt geschonken. Vorig jaar hielp ik in Davos een nieuwe Global Agenda Council on Mental Health van start gaan, nadat uit een onderzoek van het World Economic Forum en de Harvard School of Public Health was gebleken dat de mondiale economische kosten van geestesziekten de komende twee decennia de gecombineerde kosten van kanker, diabetes en ademhalingsziekten zouden overtreffen. Nu de inzet zo hoog is, zijn de menselijke en economische argumenten voor leiders om de geestelijke gezondheid serieus te nemen zeer overtuigend.

Erdogan

Whither Turkey?

Sinan Ülgen engages the views of Carl Bildt, Dani Rodrik, Marietje Schaake, and others on the future of one of the world’s most strategically important countries in the aftermath of July’s failed coup.

Nu de beleidsmakers in actie komen, doen ze er verstandig aan in hun achterhoofd te houden dat geestelijke stoornissen uit de hersenen voortkomen. Te veel mensen doen geestesziekten af als karakterzwaktes of als een gevolg van een gebrek aan wilskracht, in plaats van ze te erkennen als ernstige en dikwijls fatale medische stoornissen. Het brein is een lichaamsorgaan als alle andere. We kunnen een persoon net zo min de schuld geven van een niet goed functionerend brein als van een niet goed functionerende pancreas, lever of hart. Mensen met geestesziekten verdienen precies hetzelfde niveau en dezelfde kwaliteit aan medische zorg als we verwachten wanneer we worden geconfronteerd met stoornissen in andere delen van ons lichaam.

Neem depressie, de meest algemeen voorkomende geestesziekte, die moet worden onderscheiden van de droefheid, teleurstelling of frustratie die we allemaal in ons leven ervaren. William Styrons memoires uit 1989, Darkness Visible, noemt “depressie” terecht een zwak woord voor een slopende ziekte die worden gekenmerkt door hopeloosheid, hulpeloosheid en angst.

In extreme gevallen kan een depressie zo ontwrichtend zijn dat alleen al de gedachte om uit bed te moeten komen of een telefoontje te moeten plegen overweldigend wordt. Het effectief functioneren op de werkplek kan een immense uitdaging worden, wat wordt weerspiegeld in de toenemende onderkenning van een toestand waarin gedeprimeerde werknemers weliswaar fysiek aanwezig, maar geestelijk afwezig zijn.

Geestesziekten kunnen vaak tot andere gezondheidsproblemen leiden. Stoornissen in de hersenen als depressie en schizofrenie vergroten het risico op het ontwikkelen van chronische aandoeningen als hart- en vaatziekten, en ademhalingsziekten. Mensen met geestesziekten en drugsverslaafden lopen een verhoogd risico op besmettelijke ziekten als hiv en aids.

Bovendien hebben geestelijke stoornissen diepgaande gevolgen voor de uitkomst van andere ziekten. Na een hartaanval hangt de prognose bijvoorbeeld af van de aan- of afwezigheid van een depressie, méér dan van vrijwel iedere andere maatstaf van de hartfunctie. Dat is de reden dat beleidsmakers op het gebied van de gezondheidszorg een eenvoudig adagium zouden moeten omhelzen: “geen gezondheid zonder geestelijke gezondheid.”

Geestesziekten kunnen net zo fataal zijn als fysieke aandoeningen. Er zijn meer sterfgevallen door toedoen van zelfmoord dan door toedoen van moord. Zo'n 7% van de mensen met een grote depressieve stoornis zullen zichzelf van het leven beroven. Mondiaal plegen jaarlijks ruim 800.000 mensen zelfmoord. Het aantal mensen dat een litteken oploopt door de dood van een geliefde is nog veel groter; iedere zelfmoord kent vele slachtoffers.

Voor het aanpakken van het probleem is een innovatieve benadering nodig. Het is niet genoeg om simpelweg therapieën beschikbaar te stellen. Mensen met psychotische stoornissen kunnen ontkennen dat ze ziek zijn, en degenen die aan depressies lijden kunnen te veel in beslag worden genomen door zelfhaat om zichzelf hulp te gunnen. Zelfs in de ontwikkelde wereld wordt naar schatting slechts ongeveer de helft van de mensen die aan depressies lijden adequaat gediagnosticeerd en behandeld. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie wordt in ontwikkelingslanden 76-85% van de mensen met ernstige geestelijke aandoeningen in het geheel niet behandeld. We hebben gevoelvolle methoden nodig om degenen die risico lopen te identificeren en degenen te helpen die het meest onthand zijn.

Niet iedereen met een geestesziekte heeft behoefte aan peperdure drugs, ziekenhuiszorg, of zelfs maar rechtstreekse toegang tot goed getrainde psychiaters. Ook al beschikken we niet over het equivalent van een vaccin tegen de mazelen of een muskietennet tegen malaria, goedkope, zeer effectieve interventies zijn zeer wel mogelijk voor de meeste mensen die het risico lopen op of al lijden aan een geestesziekte. In omgevingen met weinig faciliteiten kunnen plaatselijke bewoners of familieleden worden getraind in het geven van kortstondige, effectieve psychotherapie, waarmee gematigde vormen van depressies of angststoornissen kunnen worden behandeld. Ook telefoon- of internettherapieën kunnen worden ingezet.

Niettemin moet worden erkend dat de behandeling van geestesziekten zeker niet onfeilbaar is. Van degenen die hulp ontvangen, krijgt maar ongeveer de helft de juiste therapie, en ongeveer de helft van degenen die worden behandeld vallen later weer terug. De enige manier om deze percentages te verbeteren is het verdiepen van ons inzicht in het normaal en abnormaal functioneren van het brein. We hebben onderzoek nodig om betere therapieën te ontwikkelen voor hersenstoornissen in het algemeen en geestesziekten in het bijzonder.

Gelukkig zorgen een paar belangrijke initiatieven die vorig jaar zijn gelanceerd ervoor dat we ons nu in de juiste richting bewegen. In april introduceerden de National Institutes of Health in de Verenigde Staten een tien jaar lopend BRAIN Initiative, dat zich aansluit bij soortgelijke inspanningen in de Europese Unie, Israel, Japan, China, Australië en Canada. We hebben ook ongekende hoeveelheden steun gezien van filantropen. In de Verenigde Staten werd onlangs bijvoorbeeld $650 mln gedoneerd aan het Stanley Center for Psychiatric Research. In Engeland stelt een nieuwe liefdadigheidsinstelling, MQ, fondsen ter beschikking voor onderzoek naar psychologische behandelingen.

Support Project Syndicate’s mission

Project Syndicate needs your help to provide readers everywhere equal access to the ideas and debates shaping their lives.

Learn more

Doorbraken in biomedisch onderzoek bieden nieuwe hoop op genezing van hersenstoornissen. Door de toegang tot bestaande behandelingen te verbreden en te investeren in onderzoek om nieuwe therapieën te ontwikkelen, mogen we de hoop koesteren dat we een van de oudste en meest wijdverbreide oorzaken van menselijke ellende kunnen elimineren.

Vertalng: Menno Grootveld