Italys Newly appointed Prime Minister Giuseppe Conte, Italys Interior Minister and deputy Prime Minister Matteo Salvini, Italys Labor and Industry Minister and deputy PM Luigi Di Maio and Italys Undersecretary for Prime Minister Giancarlo Giorgetti ANDREAS SOLARO/AFP/Getty Images

Italy’s Quadruple Threat to Europe

STANFORD – Italië's nieuwe minister van Economische Zaken en Financiën, Giovanni Tria, heeft geprobeerd de financiële markten te verzekeren dat de nieuwe coalitie van de Vijfsterrenbeweging en de Liga de euro niet zal opgeven of het begrotingstekort uit de hand zal laten lopen, wat in strijd zou zijn met de regels van de Europese Unie. Maar Europa is nog niet uit de problemen. De populistische, eurosceptische regering van Italië heeft de risico's die op de middellange termijn uitgaan van de bankensector, de staatsschuld, het arbeids- en migratiebeleid, en het groeimodel van het land verder aangescherpt.

In november dit jaar zal de 25e verjaardag worden gevierd van het Verdrag van Maastricht, dat de Europese Economische Gemeenschap heeft doen veranderen in de Europese Unie; en volgend jaar is het de 20e verjaardag van de lancering van de euro. Beide instituties zijn niet alleen in leven gebleven maar ook gegroeid, ondanks problemen zoals de crisis van de staatsschuld in Griekenland en het besluit van Groot-Brittannië om de EU te verlaten. Maar hoewel de eurozone deze stormen heeft doorstaan, wordt zij nog steeds geplaagd door een reeks onopgeloste problemen.

De afgelopen jaren hebben de toenemende nationalistische en tegen immigranten gerichte sentimenten de opkomst bevorderd van populistische partijen die bereid zijn de regels van de EU ter discussie te stellen en de bureaucraten in Brussel uit te dagen. En sinds de financiële crisis van 2008 hebben veel Europese banken een wankele basis, en blijft het niveau van de staats-, bedrijfs- en huishoudelijke schulden in een aantal Europese landen hoog. Hoewel de werkloosheid enigszins is gedaald, staat zij nog steeds op een niveau dat tweemaal zo hoog is als in de Verenigde Staten. En na een recente opmars is het Europese groeicijfer opnieuw gedaald.

Bovendien vergrijst de Europese bevolking, maar pogingen om de exorbitante overdrachtsbetalingen, hoge belastingen en onbuigzame regels terug te dringen hebben slechts beperkt succes gehad. Een goed voorbeeld zijn de door de Franse president Emmanuel Macron voorgestelde hervormingen van de pensioenen, belastingen en de arbeidsmarkt, die iedere keer weer op verzet zijn gestuit.

Alles bij elkaar genomen heeft Europa lange tijd geleden onder lusteloze groei, buitensporige staatsschulden – die zwaarder zullen gaan wegen als de rente eindelijk gaat stijgen – en zwakke, inefficiënte banken. Als we vooruit blikken kunnen verdere problemen in de bankensector bijzonder lastig blijken, gezien het feit dat ruim de helft van alle kredieten die in de EU worden verstrekt afkomstig zijn van banken – een percentage dat in Duitsland en Italië 70% bedraagt. Daarentegen komt slechts 35% van de verstrekte kredieten in de VS van de banken.

Bovendien weerspiegelen de aanhoudende nood en de zwakke concurrentiekracht van een paar landen van de eurozone het feit dat zij geen munt meer hebben die ze kunnen afwaarderen. Het verlies van hun monetaire soevereiniteit, in combinatie met demografische spanningen en de migranten- en vluchtelingencrisis, helpt verklaren waarom veel kiezers naar populistische en nationalistische partijen zijn overgelopen. In Italië, Groot-Brittannië en andere belangrijke lidstaten van de EU is sprake van toenemende vijandigheid jegens de gemeenschappelijke begrotingsregels en fundamentele uitgangspunten van de EU, zoals het vrije verkeer van mensen.

Subscribe now

Exclusive explainers, thematic deep dives, interviews with world leaders, and our Year Ahead magazine. Choose an On Point experience that’s right for you.

Learn More

De problemen van Europa hebben de neiging elkaar te versterken. De bloedeloze groei maakt het moeilijker om niet-renderende leningen van de banken af te schrijven, wat op zijn beurt de groei verder belemmert, waardoor de ontevredenheid van het publiek toeneemt. Ook al heeft de nieuwe regering van Italië een confrontatie over de euro op korte termijn uitgesloten, zij zal deze economische problemen hoe dan ook moeten aanpakken. Tria beweert dat er geen bestedingsgroei en belastingverlaging te verwachten zijn; maar dat is precies de beleidsmix waarover de coalitiepartijen het eens zijn geworden toen zij hun regering formeerden.

Kiezers in democratieën steunen vaak bestedingsverruiming en lagere belastingen, ondanks de invloed die daarvan uitgaat op de staatsschuld. Maar de Italiaanse staatsschuld is met 130% van het bbp al de hoogste in Europa. Als de autoriteiten uiteindelijk toch de begrotingsregels van de EU in de wind slaan, kunnen andere lidstaten zich gesterkt voelen om dit voorbeeld te volgen – vooral als er sprake is van binnenlandse druk om dat te doen. Als gevolg van de ultralage rente is Italië erin geslaagd zijn begrotingstekort op nog geen 3% van het bbp te houden, overeenkomstig het Stabiliteits- en Groeipact van de EU. Maar als de leenkosten eindelijk gaan stijgen, zal de “schuldenvakantie” van Italië voorbij zijn.

Wat de zaken er niet beter op maakt, is dat een groot deel van de staatsschuld van Italië in handen is van zijn eigen wankele banken. De Italianen hebben lange tijd vijandig gestaan tegenover de zogenoemde “bail-in”-richtlijn van de EU, die ertoe oproept om crediteuren hun verlies te laten nemen in het geval van bankfaillissementen, omdat het eigendom van de Italiaanse banken, voortgekomen uit de historische stadsstaten van het land, een zeer lokale aangelegenheid is. Het omvallen van een Italiaanse bank zou daarom de economie van de omringende regio ernstige schade toebrengen, terwijl de gevolgen van een Amerikaans bankfaillissement over een veel groter gebied verspreid zouden zijn.

Nog een domein om in de gaten te houden is dat van de immigratie. Sinds 2011 zijn 750.000 migranten in Italië aangekomen van de overzijde van de Middellandse Zee. En nu eist Matteo Salvini, partijleider van de Liga en minister van Binnenlandse Zaken, dat andere landen van de EU – met name Frankrijk – méér asielzoekers accepteren. Nadat hij onlangs een reddingsschip met zo'n 600 migranten wegstuurde, schreef Salvini op Facebook dat “het redden van levens een plicht is, maar het veranderen van Italië in één groot vluchtelingenkamp niet.”

De vijandigheid van het Italiaanse electoraat jegens immigratie maakt deel uit van een bredere trend in de EU, van Hongarije en Polen tot aan Groot-Brittannië. Precies vóór het Brexit-referendum in 2016 deed de toenmalige Britse premier David Cameron een last-minute beroep op de Duitse bondskanselier Angela Merkel, door haar te smeken akkoord te gaan met een beperking van het verkeer van mensen naar Groot-Brittannië. Merkel weigerde, en de Brexit werd met een kleine marge goedgekeurd.

De ironie is dat Merkel nu met dezelfde reactie tegen immigratie wordt geconfronteerd als Cameron in 2016. Immigratie is op de lange termijn meestal goed voor een economie, vooral als het percentage gepensioneerden stijgt ten opzichte van het percentage werkenden. Maar als het niveau van de immigratie het vermogen van een land overtreft om nieuwe werknemers te absorberen, kunnen er ernstige economische en sociale kosten zijn, althans op de korte termijn.

In de hele EU lopen de spanningen op tussen de concepten van de lokale autonomie, de nationale soevereiniteit en het supranationaal gezag. Als de conjuncturele opleving van Europa zich niet vertaalt in duurzame groei op de lange termijn, zal het viervoudige gevaar dat uitgaat van de banken, de schuldenlast, de economische malaise en de reactie op de immigratie in Italië de veerkracht van de gemeenschappelijke munt – en van de Europese integratie in het algemeen – op de proef stellen. Veel zal niet alleen afhangen van de nieuwe Italiaanse regering, maar ook van het lot van Macrons hervormingsagenda.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/ORPzFD6/nl;

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.