4

Het verband tussen militant islamisme en vaccinscepsis

LONDEN – Hoe we polio kunnen uitroeien weten we. Sinds de jaren tachtig heeft een internationaal vaccinatieprogramma geleid door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) het virus tot op punt van uitsterven gebracht. Waar vroeger jaarlijks een half miljoen mensen door de ziekte gedood of verlamd werden zijn dat er nu nog maar enkele honderden.

En het zijn geen medische of technische beperkingen die uitroeiing van het virus in de weg staan; het is de politieke weerstand tegen vaccinatieprogramma’s. Het is dan ook zo dat de weinige gebieden waar het virus nog steeds weet te overleven zorgwekkende overeenkomsten vertonen. 95% van de poliogevallen sinds 2012 komt voort uit slechts vijf landen (Afghanistan, Pakistan, Nigeria, Somalië, en Syrië), die allemaal het decor zijn van islamistische opstanden. Als we polio uit willen roeien moeten we het verband tussen deze twee zaken weten te doorgronden.

Erdogan

Whither Turkey?

Sinan Ülgen engages the views of Carl Bildt, Dani Rodrik, Marietje Schaake, and others on the future of one of the world’s most strategically important countries in the aftermath of July’s failed coup.

Islamistische oppositie tegen vaccinatieprogramma’s wordt vaak toegeschreven aan het geloof dat vaccins een Westers complot zijn om schade aan moslims toe te brengen, en dat ze kinderen steriliseren, geïnfecteerd zijn met HIV, of varkensvlees bevatten. Het is van belang hier op te merken dat de jihadisten in Syrië en Afghanistan poliovaccinatieprogramma’s grotendeel hebben gesteund. Als we het virus willen verslaan moeten we de karikatuur van de moslim als gewelddadige fanaat die tegen Westerse wetenschap is naast ons neerleggen en grondig de verschillende specifieke politieke contexten bestuderen waarin pogingen tot uitroeiing tot nu onsuccesvol zijn geweest.

In Nigeria bijvoorbeeld komt de animositeit naar vaccinatiecampagnes van het extremistische Boko Haram voort uit een conflict binnen de moslimgemeenschap met wortels in de koloniale tijd, toen Groot-Brittannië noordelijk Nigeria indirect bestuurde door middel van een pro-Britse plaatselijke elite. De afstammelingen van deze koloniale elite domineren in de regio nog altijd de provinciebesturen die verantwoordelijk zijn voor implementatie van de vaccinatieprogramma’s. Boko Haram’s oppositie hiertegen weerspiegelt een bredere antipathie naar wat het ziet als een corrupte en verwesterde politieke klasse.

Overeenkomstig hebben pogingen in zuid-Somalië door buitenstaanders om een stabiel centraal bewind te vestigen wrevel richting poliovaccinatieprogramma’s gegenereerd. De interventies van de Verenigde naties en de Afrikaanse Unie in Somalië vanaf de vroege jaren negentig werden mede uitgevoerd door troepen uit de Verenigde Staten en de overwegend christelijke buurlanden Kenia en Ethiopië. Dit heeft geresulteerd in grote onvrede en de steun voor islamistische militanten aangewakkerd, die door veel Somaliërs gezien worden als het belangrijkste bolwerk tegen buitenlandse inmenging. In de afgelopen jaren hebben militanten van al-Shabaab hulpverleners aangevallen, wat het zeer lastig maakt om gezondheidsprojecten in door opstandelingen gecontroleerde gebieden te ondernemen. Artsen zonder Grenzen heeft zijn projecten in Somalië bijvoorbeeld in 2013 moeten afblazen.

In Pakistan komt de tegenstand tegen vaccinatieprogramma’s voort uit het verzet van de Pasthun-gemeenschap tegen de nationale overheid. De Pakistaanse Taliban over het algemeen een Pashtun-beweging, geconcentreerd in de semiautonome Federaal Bestuurde Stamgebieden in het noordwesten van het land. Dit bergachtige gebied is nooit onder directe Engelse heerschappij gekomen, en de Pashtun hebben zich altijd hevig verzet tegen pogingen van de Pakistaanse staat zijn macht er te vergroten. Externe interventies zoals vaccinatieprogramma’s worden hier gezien als voorwendsel voor verdere overheidsinbreuk op Pashtun-gebied.

De vijandigheid van de Pakistaanse Taliban is verder verhard door de VS-inmenging in het land, inclusief een nep-hepatitisvaccinatiecampagne om voorafgaand aan zijn eliminatie DNA van familieleden van Osama bin Laden te verzamelen. Dit heeft voor islamistische militanten bevestigd dat polio-immunisatieprogramma’s een dekmantel voor het verzamelen van informatie ter identificatie van doelwitten voor drone-aanvallen.

Dat de lokale politiek van meer belang is dan religieuze overtuiging kan gezien worden aan de respons op poliovaccinatieprogramma’s aan de andere kant van de Durandlijn. In Afghanistan bestaan de Taliban ook grotendeels uit Pashtun, maar hun houding naar inspanningen tot de uitroeiing van polio is diametraal anders. Toen de Taliban Afghanistan regeerden, van 1996 tot 2001, steunden ze vaccinatieprogramma’s, en dit doen ze nog immer; een recente afkondiging van de Taliban drong er bij zijn Moedjahedien op aan om poliohulpverleners ‘van alle nodige steun’ te voorzien.

Dit verschil reflecteert de verschillende politieke positie van de Pashtun in de twee landen. In Afghanistan vormen Pashtun de meerderheid; als gevolg hiervan hebben ze een veel grotere invloed op de nationale politiek dan hun tegenhangers in Pakistan, en bekijken de staat dus met minder achterdocht.

In Syrië vormt de centrale regering het grootste obstakel voor vaccinatie. De weigering van het regime van president Bashar al-Assad om de WHO vaccinatieprogramma’s in door opstandelingen gecontroleerde gebieden uit te laten voeren resulteerde in 2013 meteen in een polio-uitbraak. Gematigde oppositiegroepen zoals het Vrije Syrische Leger hebben met hulp van de Turkse autoriteiten en lokale non-gouvernementele organisaties hun eigen vaccinatieprogramma opgezet in gebieden die buiten controle van de Syrische regering vallen. Islamistische militanten, inclusief de Islamitische Staat en het al-Nusra front, hebben deze immunisatieprogramma’s eveneens toegestaan te opereren in gebieden onder hun controle, omdat ze niet geassocieerd zijn met het regime van Assad.

Support Project Syndicate’s mission

Project Syndicate needs your help to provide readers everywhere equal access to the ideas and debates shaping their lives.

Learn more

De opstelling die islamistische opstandelingen innemen tegenover poliovaccinatiecampagnes heeft dus minder te maken met anti-Westerse scherpslijperij dan met de specifieke dynamiek van het conflict waarbij ze betrokken zijn. Dit brengt belangrijke implicaties met zich mee voor de volksgezondheidpolitiek. Alleen dan wanneer de politieke context waarbinnen vaccinatieprogramma’s moeten opereren begrepen wordt zullen zij die zich er aan hebben toegewijd polio uit te roeien slagen.

Vertaling Melle Trap