Global debt Getty Images

De anatomie van de mondiale schuldenlasten

LONDEN – Eind mei heeft het Internationale Monetaire Fonds (IMF) zijn nieuwe Global Debt Database gelanceerd. Voor het eerst hebben de statistici van het IMF een samenhangende reeks berekeningen achter elkaar gezet van zowel de publieke als de particuliere schulden, land voor land, waardoor een overzicht is ontstaan dat teruggaat tot het einde van de Tweede Wereldoorlog. Het is een indrukwekkend staaltje werk.

Het belangrijkste cijfer is opvallend. De mondiale schuldenlast heeft een nieuw record van 225% van het mondiale bbp bereikt, waarmee het vorige record van 213% uit 2009 is overtroffen. Het IMF wijst er op dat zich dus sinds de financiële crisis van 2007-2008 helemaal geen schuldenafbouw op mondiale schaal heeft voorgedaan. In sommige landen is de samenstelling van de schuldenlast veranderd, omdat tijdens de recessie na de crisis een deel van de particuliere schulden is vervangen door publieke schulden, maar die verschuiving is nu vrijwel tot stilstand gekomen.

Zijn deze cijfers alarmerend? Alles bij elkaar genomen misschien niet. In een tijd dat de economische groei vrijwel overal robuust is, zijn de financiële markten relaxed over de duurzaamheid van de schuldenlasten. De langetermijnrente blijft opmerkelijk laag. Maar de cijfers ondersteunen de hypothese dat de zogenoemde schuldenintensiteit van de groei is toegenomen: we lijken nu een hoger schuldenpeil dan vroeger nodig te hebben om een bepaalde mate van economische groei te kunnen ondersteunen.

Wellicht komt dit deels doordat de toename van de ongelijkheid van inkomens en vermogens in de ontwikkelde landen diegenen meer koopkracht heeft gegeven die toch al de neiging hadden om niet al hun inkomsten direct weer uit te geven. Die trend is onlangs afgevlakt, maar de gevolgen zijn nog altijd voelbaar. Het lijkt er ook op dat de productiviteitsgroei is afgenomen, wat wil zeggen dat een bepaald minimum aan investeringen minder productie oplevert dan voorheen.

Het IMF heeft regeringen aanbevolen het dak te repareren terwijl de zon schijnt: creëer in goede tijden een begrotingsoverschot of verminder op z'n minst het tekort, zodat je beter voorbereid bent op de volgende inzinking, die beslist niet al te lang op zich zal laten wachten. De huidige opleving is nu is bijna op zijn hoogtepunt. Hierdoor ligt het IMF op ramkoers met de VS, die de belastingen hebben verlaagd, en met de nieuwe regering van Italië. Als de grootscheepse plannen van de Italianen voor een minimuminkomen en meer publieke investeringen ten uitvoer zullen worden gelegd, krijgen ze snel moeilijke gesprekken met het Fonds. Het team dat de afgelopen jaren in Athene is geweest zou binnenkort wel eens het vliegtuig naar Rome kunnen nemen.

Maar wat zijn de gevolgen als de groei van de schuldenlast zich vooral in de particuliere sector voordoet? Dat is een vraag voor de toezichthouders op de financiële stabiliteit van ieder land.

Subscribe now

Exclusive explainers, thematic deep dives, interviews with world leaders, and our Year Ahead magazine. Choose an On Point experience that’s right for you.

Learn More

Sinds de crisis zijn nieuwe, veel hardere kapitaaleisen voor de banken ingevoerd, en is een reeks macro-economische instrumenten ontwikkeld voor de toezichthouders. Het idee is dat de toezichthouders in staat moeten zijn “tegen de wind te leunen” van de buitensporige kredietgroei, door de hoeveelheid kapitaal die een bank moet vasthouden te verhogen, met het doel de krediettoevoer te dempen voordat een gevaarlijk niveau wordt bereikt. Die verhoging kan over de hele linie gelden, of zich bijvoorbeeld concentreren op de hypotheekverstrekking, als de huizenprijzen te snel lijken te stijgen. Andere alternatieven zouden kunnen bestaan uit het opleggen van maxima aan leningen, of het invoeren van een minimale eigen bijdrage bij de aankoop van een huis.

Er zijn nieuwe instellingen opgericht die moeten toezien op het gebruik van deze nieuwe macro-economische instrumenten. De European Systemic Risk Board (ESRB), voorgezeten door president Mario Draghi van de Europese Centrale Bank, voert deze werkzaamheden uit in de Europese Unie, en het Financial Policy Committee (FPC) van de Bank of England heeft binnenlandse jurisdictie in Groot-Brittannië, hoewel de gouverneur van de Bank of England tevens vice-voorzitter van de ESRB is. (Wat er na de Brexit met die positie zal gebeuren is nog onduidelijk). In de VS is de Financial Stability Oversight Council (FSOC) het coördinerende lichaam.

Maar er zijn belangrijke verschillen tussen deze instellingen. Het FPC is in sommige opzichten de machtigste van de drie. Het kan een contracyclische kapitaalbuffer opleggen aan de Britse banken, en heeft daar zo nu en dan ook mee gedreigd. Een tijdlang was het Committee van mening dat de onverzekerde persoonlijke leningen te snel groeiden.

De ESRB kan niet op eigen gezag opereren, maar houdt de lidstaten van de EU en de EFTA nauwlettend in de gaten en publiceert regelmatig rapporten. Het meest recente rapport, van afgelopen maand, toonde aan dat extra buffers van kracht zijn in Zweden, Noorwegen, IJsland, Tsjechië en Slowakije, in reactie op de bijzondere kredietomstandigheden in deze landen. Frankrijk heeft zich daar sindsdien bij aangesloten. In de eurozone is de ECB uiteraard de toezichthouder, dus Draghi kan als het nodig is een andere pet opzetten en rechtstreeks optreden via zijn eigen staf.

De Amerikaanse positie is minder duidelijk. De FSOC is een coördinator, geen toezichthouder met eigen machtsmiddelen. Het is een kom waarin de alfabetsoep van Amerikaanse financiële toezichthouders van tijd tot tijd wordt rondgeroerd. De FSOC heeft geen gezag over zijn leden en kan geen contracyclische buffers opleggen. Zijn pogingen om Amerikaanse verzekeraars te categoriseren als mondiaal systemische bedrijven zijn gedwarsboomd door de rechter. Er zijn mensen bij de US Federal Reserve (de Amerikaanse centrale bank) die graag zouden zien dat dit anders was, onderkennend dat het zonder de steun van de FSOC, die wordt voorgezeten door de minster van Financiën, moeilijk – zo niet onmogelijk – zal zijn om het macro-economische instrumentarium te benutten.

We moeten daarom hopen dat de kapitaaleisen voor de banken uit het Basel-akkoord, die zijn opgelegd door de diverse Amerikaanse toezichthouders, toereikend zijn. Tot nu toe zijn de ratio's niet veranderd, hoewel er wel andere deregulerende maatregelen, voorgesteld door mensen die Trump in de relevante diensten heeft benoemd, worden voorbereid. Het macro-economisch beleid mag dan in Slowakije werken zoals het is bedoeld, het is onwaarschijnlijk dat het de helpende hand zal bieden waar dat het hardst nodig is: op de grootste financiële markt ter wereld.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/X8Oor6l/nl;

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.