Brent Stirton/Getty Images

Een HIV-vaccin kan ongewenste neveneffecten hebben

BRIGHTON – Toen ik mijn carrière twintig jaar geleden begon als HIV-activist in Botswana, leek de gedachte aan een vaccin bizar. Zelfs nadat mijn land aan het begin van deze eeuw proefnemingen met vaccins ging houden, betwijfelden velen van ons in de frontlinie van de strijd tegen HIV dat zo'n doorbraak ooit zou kunnen plaatsvinden.

Maar deze maand maakte een onderzoek dat werd gepubliceerd in The Lancet een einde aan ons pessimisme. Klinische tests onder 393 mensen in Oost-Afrika, Zuid-Afrika, Thailand en de Verenigde Staten hebben bemoedigende immunogene reacties opgeleverd, evenals een “gunstig veiligheids- en tolerantieprofiel.” Hoewel deze bevindingen voorlopig zijn en de groep proefpersonen klein is, is het niettemin opwindend te bedenken dat de wereld op de drempel zou kunnen staan van een levensvatbaar vaccin. Om te kunnen profiteren van de voordelen zullen we ons nu moeten gaan voorbereiden op de komst ervan.

Dit zijn uitdagende tijden in de mondiale inspanningen om HIV een halt toe te roepen. Hoewel gezondheidszorgwerkers zich er bijna vier decennia lang op hebben geconcentreerd om de epidemie in bedwang te houden, blijven de besmettingspercentages hardnekkig hoog. In 2017 waren er 1,8 miljoen nieuwe gevallen, en konden zo'n 15,2 miljoen mensen geen toegang krijgen tot een behandeling tegen HIV. In West- en Centraal-Afrika kregen slechts 2,1 miljoen van de 6,1 miljoen mensen met HIV een antiretrovirale therapie voorgeschreven.

Deze geschiedenis duidt erop dat zelfs mét een vaccin vele ingewikkelde sociale, economische en culturele problemen de strijd tegen HIV zullen blijven bemoeilijken. We moeten zorgvuldig nadenken over de vraag hoe we een vaccin kunnen introduceren zonder ongewenste neveneffecten, zoals de wederopleving van praktijken die mensen blootstellen aan een HIV-infectie.

Hoewel een HIV-vaccin ongetwijfeld een game-changer zou zijn, zou het slechts één van de vele instrumenten zijn die we nodig hebben om één van de dodelijkste pandemieën van de mensheid onder de duim te houden. Als we willen dat een vaccin de grootst mogelijke impact heeft, moeten we andere vormen van preventie blijven bevorderen – zoals condoomgebruik, de medische besnijdenis van mannen, en het gebruik van andere voorbehoedsmiddelen voor bevolkingsgroepen die risico lopen.

Met vaccins samenhangende neveneffecten zijn onderwerp van onderzoek bij andere ziekten, met name bij malaria. In het ten zuiden van de Sahara gelegen deel van Afrika beoordelen onderzoekers momenteel bijvoorbeeld hoe het menselijk gedrag zou kunnen veranderen als een malaria-vaccin algemeen verkrijgbaar zou worden. In nog steeds voortdurende pilot-programma's proberen wetenschappers vast te stellen of mensen hun gebruik van klamboes en insecticiden zouden terugdringen om de blootstelling aan muskieten onder controle te houden. Een dergelijke reactie zou zorgwekkend zijn, vooral omdat uit eerdere onderzoeken blijkt dat de effectiviteit van malariavaccins in de loop der tijd kan teruglopen.

Subscribe now

Exclusive explainers, thematic deep dives, interviews with world leaders, and our Year Ahead magazine. Choose an On Point experience that’s right for you.

Learn More

Een soortgelijke gedragsverandering in reactie op een HIV-vaccin zou verschrikkelijk zijn. In veel delen van de wereld neemt het condoomgebruik nu al af, terwijl sommige individuen – zoals sekswerkers, druggebruikers en leden van de LGBT-gemeenschap – moeite hebben toegang te verkrijgen tot HIV-preventie, als gevolg van wettelijke restricties of discriminatoire praktijken. Nu wetenschappers optimistisch zijn dat er een vaccin op komst is, is er geen beter moment om ervoor te zorgen dat traditionele manieren om besmetting te voorkomen een prioriteit blijven voor beleidsmakers, politici en donoren.

Net zo belangrijk is dat activisten moeten blijven werken aan het wegnemen van de structurele hindernissen die mensen ervan weerhouden hun toevlucht te nemen tot preventie. Het zijn immers deze zelfde obstakels die mensen er waarschijnlijk in de toekomst van zullen weerhouden gebruik te maken van een vaccin.

Bovendien is het beslist niet te vroeg om na te denken over de vraag waar het geld voor een HIV-vaccin vandaan moet komen. In zijn recente rapport heeft VN-organisatie UNAIDS gewaarschuwd dat bij ontstentenis van nieuwe donortoezeggingen de stijging met 8% van de uitgaven aan HIV in 2017 waarschijnlijk een eenmalige exercitie zal blijken te zijn geweest.

Over de hele wereld verlagen donoren de ontwikkelingshulp aan middeninkomenslanden, terwijl de kosten van de binnenlandse gezondheidszorg toenemen. Deze trends vallen samen met een mondiale reductie van de financiering voor HIV-preventie en -onderzoek. Gezien deze financiële beperkingen moeten we nadenken over de vraag hoe ontwikkelingslanden de financiering van HIV-vaccins in evenwicht willen gaan brengen met andere behoeften als het gaat om de HIV-preventie.

Tijdens een recent bezoek aan Myanmar en Vietnam was ik getuige van de vooruitgang die overheden, donoragentschappen en gemeenschapsactivisten maken in de strijd tegen HIV. Maar ik hoorde ook veel verhalen over hoe de afnemende budgetten organisaties ertoe dwingen onmogelijke keuzes te maken ten aanzien van hun preventie-inspanningen. Dit zijn beslissingen die geen overheid zou hoeven nemen, en de internationale gemeenschap moet de politieke wil verzamelen om ervoor te zorgen dat de HIV-preventie voldoende steun blijft krijgen.

Op dit moment deel ik de opwinding van velen dat een nieuw instrument voor het aanpakken van HIV zich aan te horizon aftekent. Dit vooruitzicht zal zeker onderwerp van gesprek zijn als preventiestrategen deze week in Amsterdam bijeenkomen voor de 22e Internationale AIDS Conferentie. Maar wat er ook mag worden van deze jongste ontdekking op het gebied van HIV-vaccins, de wereld zal nog steeds een lange weg te gaan hebben voordat HIV is uitgeroeid. Om onze kans op succes te verhogen moet het programmeren van preventie bovenaan de agenda blijven staan.

Vertaling: Menno Grootveld

Help make our reporting on global health and development issues stronger by answering a short survey.

Take Survey

http://prosyn.org/anzRe3t/nl;

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.