85

De boeman die staatsschuld heet

CAMBRIDGE – De meeste mensen maken zich meer zorgen over overheidsschulden dan over belastingheffing. ‘Maar deze bedraagt biljoenen’ sprak een vriend van mij onlangs ernstig over de nationale schuld van Groot-Brittannië. Hij overdreef enigszins: deze bedraagt 1,7 biljoen pond (1,99 biljoen euro). Maar er bestaat een website waarop een klok te zien is die aangeeft dat de schuld met 5.170 pond per seconde groeit. Alhoewel de belastinginkomsten veel minder bedragen, collecteerde Groot-Brittannië afgelopen jaar nog altijd een indrukwekkende 750 miljard pond aan belastingen. En ook de heffingsgrondslag groeit per seconde, maar er is geen klok die dat laat zien.

Veel mensen denken dat, hoe deprimerend hoge belastingen ook zijn, het ‘eerlijker’ voor overheden is om deze te verhogen om voor hun uitgaven te betalen dan het is om schulden aan te gaan. Lenen komt op ze over als een manier om onzichtbaar belastingen te heffen. ‘Hoe gaan ze dat terugbetalen?’ vroeg mijn vriend me. ‘Denk aan de lasten voor onze kinderen en kleinkinderen.’

Aleppo

A World Besieged

From Aleppo and North Korea to the European Commission and the Federal Reserve, the global order’s fracture points continue to deepen. Nina Khrushcheva, Stephen Roach, Nasser Saidi, and others assess the most important risks.

Ik moet hierbij vertellen dat mijn vriend hoogbejaard is. De angst voor schulden ligt vooral in ouderen stevig verankerd, wellicht vanuit een antiek gevoel dat niemand met een negatieve balans voor zijn schepper mag verschijnen. Ik moet hier ook nog aan toevoegen dat mijn vriend zeer hoog opgeleid is, en zelfs een prominente rol in het openbare leven heeft gespeeld. Maar overheidsfinanciën zijn een mysterie voor hem: hij had gewoon een onderbuikgevoel dat een nationale schuld die in de biljoenen loopt en met 5,170 pond per seconde stijgt een zeer slechte zaak is.

Men moet dit onderbuikgevoel niet aan financieel analfabetisme toeschrijven. Het krijgt grote steun onder mensen die verondersteld worden goed in overheidsfinanciën ingevoerd te zijn, en dan vooral sinds de economische crisis van 2008. De staatsschuld van Groot-Brittannië bedraagt momenteel 84% van het bbp. Dit komt gevaarlijk dichtbij de grens van 90% die is vastgesteld door Harvard-econoom Kenneth Rogoff, voorbij welke de economische groei tot stilstand zou komen. De magische eigenschappen van dit getal zijn nooit afdoende onthuld, en de data die deze conclusie ondersteunen zijn op zijn minst betwist.

Maar Rogoff is niet van zijn bewering teruggekomen, en geeft nu een reden voor zijn ongerustheid. Met een overheidsschuld in de VS die 82% van het bbp bedraagt, bestaat er gevaar voor ‘een snelle opwaartse verschuiving in de rentetarieven.’ De ‘potentieel gigantische’ fiscale kosten hiervan zouden zeer wel ‘significante belasting- en uitgavenaanpassingen’ kunnen vergen (wat economencode is voor het verhogen van de belastingen en het verminderen van de publieke uitgaven), wat de werkloosheid zou vergroten.

Dit is het financiële onderdeel van het bekende ‘verdringings’-argument. Volgens deze visie is hoe hoger de nationale schuld wordt, hoe groter het gevaar dat de overheid zijn leningen niet kan afbetalen – en daarmee hoe hoger de kosten van nieuwe leningen door de overheid. Dit op zijn beurt zal de kosten van leningen door de private sector verhogen. (Dit is de reden dat Rogoff wil dat de VS de huidige lage tarieven ‘vergrendelt’ door meer lange termijnschulden uit te geven om de openbare infrastructuur te financieren). Het vasthouden van lage rentetarieven voor private bankleningen is een van de grote argumenten geweest voor het verminderen van begrotingstekorten.

Maar dit argument – of serie argumenten (er zijn verschillende vertakkingen) – voor financiële soberheid is ongeldig. Een overheid die schulden uit kan geven in zijn eigen valuta kan de rentetarieven makkelijk laag houden. Deze tarieven worden begrenst door inflatieoverwegingen, overexpansie van de staatssector, en de onafhankelijkheid van de centrale bank; maar met onze relatief lage schuldratio’s (de Japanse schuld bedraagt meer dan 230% van zijn bbp) en verminderde productie en inflatie, zijn deze limieten in Groot-Brittannië en de VS nog vrij ver verwijderd. En zoals de praktijk laat zien is de voortdurende groei van de nationale schuld van beide landen sinds de crisis vergezeld door een daling in de kosten van overheidsleningen tot bijna nul.

Het andere onderdeel van het argument om nationale schulden te verlagen heeft te maken met ‘de lasten voor toekomstige generaties.’ Amerikaans president Dwight Eisenhower drukte deze gedachte al bondig uit in zijn State of the Union toespraak in 1960: het genereren van een surplus om schulden terug te betalen was nodig ‘als vermindering van de hypotheek die onze kinderen zullen erven.’ Het idee is dat toekomstige generaties minder moeten consumeren om de belastingen te kunnen betalen die nodig zijn om de uitstaande schulden af te betalen. De overheidstekorten van nu ‘verdringen’ de consumptie van de volgende generatie.

Alhoewel overheden dit argument sinds de crisis van 2008 eindeloos herhaald hebben als rechtvaardiging voor fiscale verstrakking heeft econoom A.P. Lerner de misvatting achter dit argument jaren geleden al aangetoond. De last van een lagere consumptie om voor overheidsuitgaven te betalen wordt in werkelijkheid gedragen door de generatie die de overheid het geld in de eerste plaats uitleent. Dit wordt glashelder wanneer de overheid het geld dat deze nodig heeft voor zijn uitgaven simpelweg binnenhaalt door middel van belastingen in plaats het te lenen.

Bovendien is het idee dat extra overheidsuitgaven, of ze nou gefinancierd worden door belastingen of leningen, ertoe leiden dat de private consumptie in dezelfde mate afneemt, gebaseerd op de aanname dat er geen extra inkomstenstroom voortkomt uit de extra overheidsuitgaven – met andere woorden dat de economie al op volle kracht draait. Dit is voor de meeste landen sinds 2008 echter niet het geval.

Support Project Syndicate’s mission

Project Syndicate needs your help to provide readers everywhere equal access to the ideas and debates shaping their lives.

Learn more

Maar wie ben ik om geconfronteerd met zo een gewichtige, ook al valse, getuigenis van het tegenovergestelde, mijn bejaarde vriend ervan te overtuigen zijn onderbuik te negeren als het over staatsschulden gaat?

Vertaling Melle Trap