24

Ontgroeien we het populisme?

CAMBRIDGE – Na negen sombere jaren van het naar beneden bijstellen van hun bbp-verwachtingen schudden macro-economische beleidsmakers over de hele wereld hun hoofd in ongeloof: ondanks een door populisme gestuwde golf van politiek tumult ligt de mondiale groei zowaar op koers om zijn verwachtingen voor 2017 te overtreffen.

En dit betreft niet slechts Amerikaans exceptionalisme. Alhoewel de groei in de VS zeer sterk is overtreft Europa de verwachtingen nog meer. Er is zelfs goed nieuws voor de opkomende markten, die zich nog steeds schrap zetten voor het opdrijven van de rentetarieven door de Amerikaanse Federal Reserve, maar een betere uitgangspositie hebben verworven om zich hieraan aan te passen.

Het grotere verhaal achter deze mondiale reflatie is makkelijk te begrijpen. Diepe systematische crises leiden tot diepe, verlengde recessies. Zoals Carmen Reinhart en ik tien jaar geleden hebben voorspeld (net als vele andere wetenschappers die dit sindsdien met gebruik van onze data onderschreven hebben) zijn perioden van 6 tot 8 jaar van zeer trage groei in zulke omstandigheden totaal niet ongebruikelijk. En het is een feit dat er veel problemen blijven, inclusief zwakke banken in Europa, lokale overheden in China met teveel macht, en nodeloos gecompliceerde financiële regulering in de VS. Desalniettemin zijn de zaden van een duurzame periode van een meer solide groei geplant.

Maar zal het versnellende herstel door het populistische tij dat de geavanceerde economieën overspoelt gesmoord worden? Of zal het herstel leiders die zelfverzekerd verleidelijk simpele oplossingen voor in werkelijkheid zeer complexe problemen omhelzen de pas afsnijden?

Met de ontmoetingen van het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank in het verschiet later deze maand in Washington, DC zullen de belangrijkste centrale bankiers en ministers van Financiën bij Ground Zero op de eerste rij zitten. Het leidt geen twijfel dat Donald Trump op twitter een kop van jut zal maken van eenieder die durft de geplande terugtrekking van zijn regering uit vrijhandel en leiderschap in multilaterale financiële instituties te bekritiseren.

Voordien zal Trump de Chinese president Xi Jinping ontvangen op Mar-a-Lago, zijn ‘winter Witte Huis.’ Het is moeilijk te overschatten hoeveel er afhangt van de Sino-Amerikaanse betrekkingen, en hoe schadelijk het zou zijn als de twee kanten geen manier kunnen vinden om constructief samen te werken. De regering-Trump denkt de onderhandelingspositie te hebben om de relatie in het voordeel van de VS te herijken, inclusief een heffing op Chinese import of zelfs het selectief in gebreke blijven op de meer dan 100 biljoen dollar die de VS aan China schuldig is. Maar een heffing zou uiteindelijk verworpen worden door de Wereldhandelsorganisatie, en in gebreke blijven op de Amerikaanse schuld zou zelfs nog roekelozer zijn.

Wanneer Trump China kan overtuigen om zijn economie verder te openen voor Amerikaanse export en kan helpen Noord-Korea te beteugelen zal hij pas echt iets bereikt hebben. Maar wanneer zijn plan is om de VS unilateraal uit de mondiale handel terug te trekken zal de uitkomst hiervan waarschijnlijk grote aantallen Amerikaanse arbeiders treffen ten faveure van een kleine groep gelukkigen.

De bedreiging van de mondialisering lijkt in Europa afgenomen te zijn, waar populistische kandidaten de verkiezingen in Oostenrijk, Nederland, en nu Duitsland, verloren hebben. Maar een populistische wending in de komende verkiezingen in ofwel Frankrijk of Italië kan de Europese Unie nog steeds uiteenscheuren, wat enorme nevenschade voor de rest van de wereld zou opleveren.

De Franse presidentskandidaat Marine Le Pen wil de EU afschaffen omdat, zoals ze zegt, ‘het Europese volk deze niet meer wil.’ En alhoewel de opiniepeilingen op dit moment aangeven dat pro-EU kandidaat Emmanuel Macron Le Pen in de tweede ronde van de verkiezingen op 7 mei overtuigend zal verslaan, kan je moeilijk vertrouwen op de uitkomst van een race tussen twee personen, in het bijzonder gegeven de steun van de Russische president Poetin voor Le Pen. Vanwege de onvoorspelbaarheid van een boos electoraat en de bewezen capaciteit van Rusland om nieuws en sociale media te manipuleren zou het dwaas zijn om te denken dat Macron een zekerheid is.

De verkiezingen in Italië zijn nog een jaar verwijderd, maar de situatie daar is zelfs nog slechter. Hier leidt de populistische kandidaat Beppe Grillo in de peilingen en hij wordt verwacht ongeveer een derde van de stemmen binnen te slepen. Net zoals Le Pen wil Grillo de stekker uit de euro trekken. En alhoewel een voor de wereldeconomie chaotischer tafereel moeilijk voor te stellen is, is het ook moeilijk een weg vooruit voor Italië te zien, waar het per capita inkomen tijdens het eurotijdperk in feite licht gedaald is. Met een vlakke bevolkingsgroei en groeiende schulden (meer dan 140% van het bbp) lijken de economische vooruitzichten van Italië troosteloos. Alhoewel de meeste economen nog steeds denken dat uit de euro stappen totaal zelfdestructief zou zijn, gelooft een groeiend aantal dat de euro voor Italië nooit zal gaan werken en dat er hoe sneller hoe beter uitgestapt kan worden.

Veel opkomende markten hebben met hun eigen populisten te maken, of in het geval van Polen, Hongarije, en Turkije met populisten die al in autocraten zijn veranderd. Gelukkig zullen een geduldige Fed, een (vooralsnog) veerkrachtig China, en een groeiend Europa en Amerika de meeste opkomende economieën ondersteunen.

De vooruitzichten voor de mondiale groei worden gunstiger, en met zinnig beleid zouden de komende jaren een stuk beter kunnen worden dan de afgelopen jaren – zeker voor de geavanceerde economieën, maar wellicht ook voor de meeste anderen. Maar het populisme blijft een joker; één die alleen wanneer de groei snel genoeg aantrekt waarschijnlijk niet in het spel zal komen.

Vertaling Melle Trap