RMB banknotes in a wallet Zhang Peng/Getty Images

Әлем экономикасы дамуының үш сценариі

НЬЮ-ЙОРК – Соңғы бірнеше жыл бойы әлем экономикасы біресе жылдамдап (даму көрсеткіші оң болып, әрі күшейіп), біресе баяулап (даму көрсеткіші оң болғанымен, нашарлап), әрлі-берлі толқып отырды. Бір жыл жылдам дамыған әлем енді қайтадан қарқынын баяулата ма, әлде өрлеу жалғаса ма?

The Year Ahead 2018

The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

Order now

Бүгінгі қарқынды өрлеу мен қор нарықтарының қайта жандануы 2016 жылдың жазынан басталды. Брекзит референдумынан кейінгі аз-маз кібіртіктеуден соң Дональд Трамптың сайлануы да, және онымен бірге келген саяси белгісіздік пен геосаяси хаос та бұл өрлеуге тосқауыл қоя алмады. Соңғы ғаламдық дамуды «жаңа белес» деп атаған Халықаралық валюта қоры осы қарқынды өрлеуді негізге ала отырып, «әлем экономикасы даму көрсеткіші» болжамдарын жоғарылатты.

Бұл қарқынды даму тағы бірнеше жыл жалғаса ма? Әлде ғалам уақытша циклдық өрлеуден соң қайтадан алдыңғы құлдыраулар сияқты түрлі тәуекелдердің кесірінен кері кете ме? 2015 жылдың жазы мен 2016 жылдың басындағы Қытайдың күрт құлдырауынан, АҚШ Федералдық резервінің нөлдік ставкадан жылдам шығу саясатынан, АҚШ ЖІӨ-сі өсімінің тоқтауынан, мұнай бағасының арзандап, оны өндіру көлемінің азаймауынан қорыққан инвесторлардың реакциясын еске алсақ та жеткілікті.

Алдағы үш жыл төңірегіндегі әлем экономикасының ахуалына үш түрлі сценарий жасауға болады. «Бұқа сценариі» бойынша әлемнің ең ірі төрт экономикасы – Қытай, еуроаймақ, Жапония және АҚШ өсімді арттырып, қаржылық мәселелерді шешетін құрылымдық реформаларды жүзеге асырады. Осының арқасында циклдық өрлеу әлеуеттің артуымен және нақты дамумен байланысты болады, сөйтіп, ЖІӨ артып, инфляция төмен жағдайда қалып, аздап қана өсіп отырады, бұл біраз жылға қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Негізі күшті болғандықтан, АҚШ-тың және әлемнің қор нарықтары жаңа биіктерді бағындырады.

«Аю сценариінде» бұған қарма-қайшы жағдай қалыптастады. Әлемнің басты экономикалары тұрақты өсімге қол жеткізетін құрылымдық реформалар жүргізе алмайды. Осы айдағы Коммунистік партия ұлттық жиналысын катализатор ретінде пайдаланудың орнына Қытай тетіктерді қосып, шектен тыс өндіріс бағытын таңдап жатыр. Еуроаймақ көбірек интеграцияға қол жеткізе алмай, ұлттық саясаткерлердің дамуға серпін берер құрылымдық реформа жүргізуіне саяси кедергілер тосқауыл болып келеді. Ал Жапония баяу даму жолында кібіртіктеп қалды, премьер-министр Синдзо Абенің экономикалық стратегиясының үшінші бағыты – сауданы либералдандыру әрекеті еш нәтиже бермеді.

Ал АҚШ-қа келсек, Трамп әкімшілігі байларға көбірек қолдау жасайтын салықты қысқарту реформасын, сауда протекционизмін ұсынып, миграцияны шектеу арқылы ықтимал өсімге тосқауыл қоятын саясат жүргізіп отыр. Қаржы-несие саласын тым қатты ынталандыру дефицит пен қарызға алып келеді, ал бұл пайыздық мөлшерлемені арттырып, долларды күшейтеді, өсімді азайтады. Ұрыншақ Трамп тіпті Солтүстік Кореямен, одан соң Иранмен арада әскери конфликт бастап кетуі ықтимал, ал бұл Америка экономикасының болашағын тіпті бұлдыр етіп жібереді.

Мұндай сценарий болған жағдайда ірі экономикаларда реформа жүрмегендіктен, циклдық өрлеуге дамудың баяулығы тұсау салады. Даму деңгейі төмен қалпы қала берсе, жеңіл монетарлық және несие саясаты бағаның және/немесе активтердің қымбаттауына алып келеді. Ақырында бұл экономика дамуының баяулауына, актив көпіршігі жарылып, инфляция жоғарыласа, бәлкім тіпті рецессия мен қаржы дағдарысына душар етуі мүмкін.  

Үшінші, әрі менің ойымша, ең ықтимал сценарий осы аталған екеуінің ортасында болмақ. Өсім мен құнды қағаздар нарығындағы циклдық өрлеу өз екпінімен біраз уақыт қарқындап тұрады. Дегенмен, дамуды жеделдету үшін экономикалық державалар біршама құрылымдық реформа жүргізуге тиіс болады, ал бұл әлеуетті арттыруға қажетті деңгейге жеткізбей, өзгерісті баяулатып, оның аумағын тарылтады.

Бұл орта сценарий Қытайда жүзеге асқан жағдайда ол тек «қатты құламаудың» қамын жасайды, бірақ аздап болса да дамуға қол жеткізерліктей қауқары болмайды. Қаржылық мәселелер шешілмей, қиындықтардан қашып құтылу мүмкін болмай қалады. Еуроаймақта бұл сценарий жүзеге асса, олар тығыз интеграцияға номиналды түрде ғана қадам жасайды, Германия шынымен тәуекелді бөлісіп, фискалды одақ құруға қарсылық білдіреді, ал бұл кенже дамыған елдердің қатаң реформалар жасауға деген ынта-жігерін азайтады. Жапонияда күннен күнге біліксіздік танытып келе жатқан Абе әкімшілігі минималды реформалар жасайды, сөйтіп экономика өсімі 1 пайыз деңгейінде қалып қояды.

АҚШ-та Трамп әкімшілігі құбылмалы да тиімсіз саясатын жалғастыра береді, соның кесірінен популистік әрекеттеріне қарамастан, жұрттың көбі оны байлардың мүддесін қорғайтын плутократ ретінде санай бастайды. Теңсіздік артып, орта тап тоқырайды, жалақы мүлде өспей қалады, тұтыну мен өсім көлемі мардымсыз күйінде қалып, 2 пайызға да жетпей жығылады.

Шалажансар экономикалық көрсеткіштерге қарамастан, ақыр соңында бір оң нәтиже болары анық. Бұл сценарий – тұрақты тепе-теңдік емес, тұрақсыз теңсіздікті білдіреді, оған экономикалық, қаржылық және геосаяси тербелістердің әсері көп. Егер мұндай тербелістер бола қалса, экономика тоқырауы мүмкін, ал егер толқынның аумағы тым үлкен болса, онда бұл рецессия мен қаржы дағдарысына да алып келуі ықтимал. 

Басқаша айтсақ, ғалам бұл тығырықтан абыроймен шығатын болса (бұл әбден мүмкін), үш-төрт жылдан соң тіпті қиын «аю сценариі» болуы мүмкін. Мұның сабағы мынау: не саяси басшылар мен шешім шығарушылар белсенділік танытып, орташа көрсеткішке қол жеткізеді, немесе қауіп еткен болжамдар расталып, бұл ғаламдық экономикаға елеулі кесірін тигізеді.

http://prosyn.org/d4cezQj/kk;

Handpicked to read next

  1. Chris J Ratcliffe/Getty Images

    The Brexit Surrender

    European Union leaders meeting in Brussels have given the go-ahead to talks with Britain on post-Brexit trade relations. But, as European Council President Donald Tusk has said, the most difficult challenge – forging a workable deal that secures broad political support on both sides – still lies ahead.

  2. The Great US Tax Debate

    ROBERT J. BARRO vs. JASON FURMAN & LAWRENCE H. SUMMERS on the impact of the GOP tax  overhaul.


    • Congressional Republicans are finalizing a tax-reform package that will reshape the business environment by lowering the corporate-tax rate and overhauling deductions. 

    • But will the plan's far-reaching changes provide the boost to investment and growth that its backers promise?


    ROBERT J. BARRO | How US Corporate Tax Reform Will Boost Growth

    JASON FURMAN & LAWRENCE H. SUMMERS | Robert Barro's Tax Reform Advocacy: A Response

  3. Murdoch's Last Stand?

    Rupert Murdoch’s sale of 21st Century Fox’s entertainment assets to Disney for $66 billion may mark the end of the media mogul’s career, which will long be remembered for its corrosive effect on democratic discourse on both sides of the Atlantic. 

    From enabling the rise of Donald Trump to hacking the telephone of a murdered British schoolgirl, Murdoch’s media empire has staked its success on stoking populist rage.

  4. Bank of England Leon Neal/Getty Images

    The Dangerous Delusion of Price Stability

    Since the hyperinflation of the 1970s, which central banks were right to combat by whatever means necessary, maintaining positive but low inflation has become a monetary-policy obsession. But, because the world economy has changed dramatically since then, central bankers have started to miss the monetary-policy forest for the trees.

  5. Harvard’s Jeffrey Frankel Measures the GOP’s Tax Plan

    Jeffrey Frankel, a professor at Harvard University’s Kennedy School of Government and a former member of President Bill Clinton’s Council of Economic Advisers, outlines the five criteria he uses to judge the efficacy of tax reform efforts. And in his view, the US Republicans’ most recent offering fails miserably.

  6. A box containing viles of human embryonic Stem Cell cultures Sandy Huffaker/Getty Images

    The Holy Grail of Genetic Engineering

    CRISPR-Cas – a gene-editing technique that is far more precise and efficient than any that has come before it – is poised to change the world. But ensuring that those changes are positive – helping to fight tumors and mosquito-borne illnesses, for example – will require scientists to apply the utmost caution.

  7. The Year Ahead 2018

    The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

    Order now