german armed forces Sean Gallup/Getty Images

Zal Duitsland een gezamenlijk Europees veiligheidsbeleid toestaan?

BERLIJN – De Amerikaanse president Donald Trump is werkelijk ontwrichtend gebleken voor de transatlantische verhoudingen. Omdat hij de Amerikaanse verplichtingen inzake de wederzijdse defensie in twijfel heeft getrokken, staat de NAVO voor een onheilspellende en potentieel existentiële crisis. De Amerikaanse veiligheidsgarantie is immers een van de twee pijlers waarop de Europese vrede en voorspoed hebben berust sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. En Trump heeft evenmin de tweede pijler gespaard: het op regels gebaseerde mondiale handelssysteem en de economische orde.

Slechts twee jaar na de verkiezing van Trump staan de Europeanen eenzaam bibberend in de ijzige wind van de internationale politiek, zich terecht afvragend wat ze kunnen en moeten doen. Het ligt voor de hand dat Europa zijn interne banden gaat verstevigen, de rijen gaat sluiten, en zijn militaire capaciteit gaat versterken. Sommigen kunnen betwijfelen of dit is wat de Europeanen werkelijk willen, gezien het feit dat we leven in het Brexit-tijdperk, dat de Europese Unie zal beroven van zijn op één na sterkste militaire en economische macht.

Maar het feit dat de Britten niet lijken te weten wat zij willen, betekent nog niet dat de rest van Europa in hetzelfde schuitje zit. In feite zijn de meeste Europeanen voor een sterkere, krachtigere EU met een gezamenlijk veiligheidsbeleid.

De grote uitzondering is Duitsland. Als de economische motor van de EU en haar meest volkrijke lidstaat kan er geen sprake zijn van een gezamenlijk veiligheidsbeleid zonder het land dat zich in het centrum van Europa bevindt. Maar het is een open vraag of het bereiken van een gezamenlijk Europees veiligheidsbeleid mét deelname van Duitsland mogelijk is.

De Europeanen moeten niet toestaan dat wensdenken belangrijke feiten aan het oog onttrekt, zoals is gebeurd toen de Europese Unie in de jaren negentig werd gevormd. Vanaf het allereerste begin waren er uitgesproken verschillen tussen de individuele lidstaten, niet alleen ten aanzien van het economisch en begrotingsbeleid, maar ook in termen van politieke cultuur en mentaliteit. Niettemin kreeg moedwillige onwetendheid de overhand, en werd de monetaire unie gelanceerd zonder de geïntegreerde politieke instellingen die zo'n project vereist.

De EU mag deze fout niet opnieuw maken. Vandaag de dag is het voornaamste feit dat niet mag worden genegeerd dat er voor een gezamenlijk veiligheidsbeleid een compromis tussen Duitsland en Frankrijk nodig is, de twee grootste en machtigste lidstaten. Een dergelijk compromis zal niet makkelijk zijn. De politieke mentaliteit, de geschiedenissen en de geopolitieke belangen van de twee landen liggen eenvoudigweg te ver uiteen, en staan in veel gevallen diametraal tegenover elkaar. Maar als gevolg van zijn bijzondere geschiedenis is Duitsland een groter obstakel, ook al maakt de officiële retoriek een andere indruk.

Subscribe now

For a limited time only, get unlimited access to On Point, The Big Picture, and the PS Archive, plus our annual magazine, for less than $2 a week.

SUBSCRIBE

Op zijn beurt weerspiegelt het traditionele zelfbeeld van Frankrijk zijn lange geschiedenis als Europese grootmacht, ook al is dat tijdperk – en de mondiale dominantie van Europa in het algemeen – voorbij. Als kernmacht en permanent lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties beschouwt Frankrijk zijn militaire acties en wapenexporten niet als morele mislukkingen, maar als het prerogatief van een wereldmacht die buitenlands beleid voert.

Het geniale van Charles de Gaulle was dat hij na de Tweede Wereldoorlog de status van overwinnaar claimde voor zijn land. Daardoor kregen de Franse burgers de kans het Vichy-regime te vergeten, evenals de nederlaag tegen de Nazi's in 1940 en de interne politieke verdeeldheid van de jaren dertig. Het was dankzij De Gaulle dat Frankrijk vasthield aan zijn historische koers.

Hetzelfde kan niet van Duitsland worden gezegd. In de twintigste eeuw heeft Duitsland tweemaal een poging gedaan om de Europese hegemonie en wereldoverheersing naar zich toe te trekken, en de prijs die het land daarvoor moest betalen was zijn eigen verwoesting, om maar te zwijgen van die van Europa. Zijn gevoel voor historische continuïteit werd in 1945 kapotgemaakt, op welk moment zijn cultuur en tradities werden gedevalueerd en zijn territoriale integriteit werd vernietigd. Duitsland werd synoniem met agressie, terreur en genocide.

Het naoorlogse Duitsland nam afscheid van de op het leger gebaseerde machtspolitiek en het buitenlandse avonturisme, en hield zichzelf voornamelijk met de economische ontwikkeling bezig. De Duitsers zagen eenvoudigweg geen andere manier om weer toegang te verkrijgen tot het democratische Westen, laat staan hun politieke soevereiniteit terug te winnen. Deze strategie is geculmineerd in de hereniging van Oost- en West-Duitsland in 1990.

Door het afscheid van de machtspolitiek in 1945 werden de Duitsers van zowel links als rechts pacifisten. En tot op de dag van vandaag blijven veel Duitsers emotioneel vasthouden aan de neutraliteit, ondanks vele decennia van Europese integratie en NAVO-lidmaatschap. Dit is vooral zo geweest in de periode na de hereniging, in niet geringe mate als gevolg van de Amerikaanse veiligheidsgarantie en Amerika's bereidheid om het vuile werk van de machtspolitiek ten behoeve van Duitsland op te knappen. Maar deze plezierige arbeidsdeling, net als de door Amerika geleide naoorlogse orde, is ten einde gekomen door de verkiezing van Trump.

Een Duitse terugkeer naar de traditionele machtspolitiek kent zeker risico's. Maar het alternatief is het vasthouden aan de status quo en het afzien van een gezamenlijk Europees veiligheidsbeleid. Een beleid van meer dan louter verheven woorden impliceert noodzakelijkerwijs een verdieping van de politieke integratie uit naam van de Europese soevereiniteit. Zonder gemeenschappelijke exportregels kan er bijvoorbeeld geen sprake zijn van betekenisvolle samenwerking op het gebied van de Europese bewapening, laat staan inzake meer verstrekkende en ambitieuze projecten.

De Duitsers zijn momenteel verwikkeld in een intensief debat over de defensieuitgaven, die moeten stijgen naar 2% van het bbp in 2024 om te voldoen aan de NAVO-verplichtingen van het land. Gezien de voorspelbare geopolitieke risico's aan de horizon als een gezamenlijk Europees veiligheidsbeleid uitblijft, zouden de Duitse defensie-uitgaven zelfs nog verder moeten stijgen ter compensatie van de Amerikaanse terugtrekking uit Europa.

Het lijdt geen twijfel dat een eigenstandige Duitse herbewapening tot veel vragen en historisch geïnspireerde zorgen zou leiden. Herbewapening met en voor Europa en de NAVO zou echter een heel ander verhaal zijn. Hoe dan ook, Europa moet sterker worden. Het is in ieders belang dat Duitsland productief betrokken wordt in dat proces.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/jgIFGjQ/nl;

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.