Angela Merkel Odd Andersen/Getty Images

De onzalige nieuwe wereld van Duitsland

BERLIJN – De uitkomst van de Duitse Bondsdagverkiezingen van afgelopen zondag was onverwacht en zorgwekkend, tenminste voor Duitse begrippen. De twee grootste partijen, de Sociaaldemocraten (SPD), en de Christelijke Democratische Unie (CDU) samen met haar Beierse zusterpartij de Christelijke Sociale Unie (CSU) werden bij de stembus afgestraft, na de afgelopen vier jaar als grote coalitie te hebben geregeerd onder kanselier Angela Merkel.

The Year Ahead 2018

The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

Order now

Het resultaat van de SPD was het slechtste bij welke Bondsdagverkiezing dan ook sinds de eerste verkiezingen in de Bondsrepubliek in 1949. Overeenkomstig was het het één na slechtste optreden van de alliantie tussen de CDU en CSU sinds 1949, en leed de CSU haar grootste nederlaag bij de Bondsdagverkiezingen in haar geschiedenis. Dit laatste is vooral belangrijk omdat in Beieren volgend jaar deelstaatverkiezingen gehouden worden.

Alles bij elkaar betekenen de verkiezingen dus een aardverschuiving voor Merkels grote coalitie. En dit kan in grote mate gezien worden als een proteststem tegen Merkel zelf. Internationaal gezien wordt ze gewaardeerd als effectief staatsvrouw en als waarborg voor de stabiliteit en morele autoriteit van het Westen. Maar in het binnenland is dat duidelijk niet langer het geval.

De grootste vergissing van Merkel bij deze stembusgang was om te vertrouwen op dezelfde defensieve strategie die ze de afgelopen twee verkiezingen hanteerde, toen ze met overmacht won. Ze lijkt te hebben aangenomen dat het vermijden van controverse en zich stilhouden over de grote kwesties waar Europa mee te maken heeft opnieuw zou werken. Maar dit toonde een slecht beoordelingsvermogen, gegeven de vluchtelingencrisis uit 2015 en de implicaties hiervan voor Duitsland, de opkomst van het extreemrechtse Alternative für Deutschland dat ongeveer 13 % van de stemmen bemachtigde nog geheel daargelaten.

Veel Duitsers vragen zich af wat er voor hun land in het verschiet ligt, en daarmee voor de Duitse nationale identiteit. Merkel heeft deze vragen niet bevredigend beantwoord. En terwijl ze zweeg hebben populisten zoals AfD-vicevoorzitter Alexander Gauland de media bevolkt met luidruchtige beroepen op etnische en nationalistische nostalgie.

De grote winnaar in deze verkiezingen was dan ook de AfD, die neonazi’s en andere extremisten in de gelederen heeft. Het succes van de partij is een schande voor Duitsland. Na 72 jaar is extreemrechts terug in de Bondsdag – en als twee na grootste partij. En de AfD is nu de één na grootse partij in de Oost-Duitse Bundesländer.

Duitsland is niet het enige Europese land waar uiterst rechts de afgelopen jaren bij de verkiezingen gewonnen heeft. Maar vanwege zijn specifieke geschiedenis is de heropleving van extreemrechts nergens verontrustender dan in Duitsland. Om te voorkomen dat rechts onherstelbare schade aan de Duitse democratie toebrengt moeten de partijen die nog wel voor democratische waarden staan hun verantwoordelijkheid om een nieuwe regering te vormen serieus nemen.

Merkel zal in de volgende regering vrijwel zeker kanselier blijven. Terwijl leden van de CDU en CSU deze materie de komende dagen bediscussiëren zullen ze geen geloofwaardig of net zo populair alternatief voor haar vinden. Verlies bij de verkiezingen of niet, je kan je kanselier niet omverwerpen zonder een overtuigende vervanger in de coulissen klaar te hebben staan. Merkel heeft geluk; de messen zijn nog niet geslepen, en zelfs wanneer dit gebeurt zal er waarschijnlijk geen bloed vloeien – vooralsnog tenminste.

Een verdere onverwachte uitkomst van de verkiezingen is dat de leiders van de SPD nu propageren de oppositie in te gaan – alsof regeringsdeelname een vloek is die tegen elke prijs vermeden moet worden. Dit zal het proces een nieuwe regering te vormen lang en moeizaam maken, iets dat in de Duitse politiek ongebruikelijk is.

Wanneer de SPD weigert deel te nemen aan een grote coalitie is de enige wiskundig mogelijke optie die overblijft een ‘Jamaica-coalitie’ – genoemd naar de zwart-geel-groene vlag van Jamaica – die bestaat uit de CDU/CSU, de liberale Freie Demokraten, en de Groenen. Maar die te bewerkstelligen zal niet makkelijk worden: alhoewel de partijen niet veel moeite zullen hebben om de nodige politieke compromissen te sluiten, verschillen ze aanmerkelijk in bestuursmentaliteit en leiderschapsstijl.

Bovendien zullen de coalitieonderhandelingen hoogstwaarschijnlijk verlengd worden door de politieke kalender, en er zal weinig gebeuren tot na de deelstaatverkiezingen in Nedersaksen op 15 oktober. En zelfs dan zal er niet snel een nieuwe regering gevormd worden.

De enige alternatieven voor een Jamaica-coalitie zijn een minderheidsregering van de CDU/CSU of nieuwe verkiezingen komende lente, wat de positie van de AfD alleen nog maar zou versterken. Beide uitkomsten zouden slecht zijn voor Duitsland, waar algemeen naar gekeken – en op gebouwd – wordt als anker van stabiliteit binnen Europa.

Dit betekent dat de toekomst van de Duitse democratie en de Europese stabiliteit afhankelijk is van of bij de overblijvende kleine partijen de rede zal zegevieren. De Jamaica-partijen dragen een verantwoordelijkheid om achter Merkel te gaan staan, en om waar nodig compromissen te sluiten om een regering te vormen. Je mag hopen dat hun leiders slim genoeg zijn om in goed vertrouwen samen te werken, in plaats van slechts de enge belangen van hun eigen partij te bevorderen. Ze kunnen beginnen door veiligheid, economische hervormingen, en ecologische en digitale modernisering de drie pijlers van een nieuw type coalitie te maken.

Qua Merkel zou het falen een stabiele meerderheidsregering te vormen waarschijnlijk het einde van haar kanselierschap betekenen. En algemener gezien zou het een nieuwe periode van politieke chaos tot gevolg kunnen hebben. En niemand zou dat Duitsland – of Europa – toe moeten wensen.

Vertaling Melle Trap

http://prosyn.org/Jxg4XBx/nl;

Handpicked to read next

  1. Patrick Kovarik/Getty Images

    The Summit of Climate Hopes

    Presidents, prime ministers, and policymakers gather in Paris today for the One Planet Summit. But with no senior US representative attending, is the 2015 Paris climate agreement still viable?

  2. Trump greets his supporters The Washington Post/Getty Images

    Populist Plutocracy and the Future of America

    • In the first year of his presidency, Donald Trump has consistently sold out the blue-collar, socially conservative whites who brought him to power, while pursuing policies to enrich his fellow plutocrats. 

    • Sooner or later, Trump's core supporters will wake up to this fact, so it is worth asking how far he might go to keep them on his side.
  3. Agents are bidding on at the auction of Leonardo da Vinci's 'Salvator Mundi' Eduardo Munoz Alvarez/Getty Images

    The Man Who Didn’t Save the World

    A Saudi prince has been revealed to be the buyer of Leonardo da Vinci's "Salvator Mundi," for which he spent $450.3 million. Had he given the money to the poor, as the subject of the painting instructed another rich man, he could have restored eyesight to nine million people, or enabled 13 million families to grow 50% more food.

  4.  An inside view of the 'AknRobotics' Anadolu Agency/Getty Images

    Two Myths About Automation

    While many people believe that technological progress and job destruction are accelerating dramatically, there is no evidence of either trend. In reality, total factor productivity, the best summary measure of the pace of technical change, has been stagnating since 2005 in the US and across the advanced-country world.

  5. A student shows a combo pictures of three dictators, Austrian born Hitler, Castro and Stalin with Viktor Orban Attila Kisbenedek/Getty Images

    The Hungarian Government’s Failed Campaign of Lies

    The Hungarian government has released the results of its "national consultation" on what it calls the "Soros Plan" to flood the country with Muslim migrants and refugees. But no such plan exists, only a taxpayer-funded propaganda campaign to help a corrupt administration deflect attention from its failure to fulfill Hungarians’ aspirations.

  6. Project Syndicate

    DEBATE: Should the Eurozone Impose Fiscal Union?

    French President Emmanuel Macron wants European leaders to appoint a eurozone finance minister as a way to ensure the single currency's long-term viability. But would it work, and, more fundamentally, is it necessary?

  7. The Year Ahead 2018

    The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

    Order now