25

De Franse verkiezingen en de toekomst van Europa

BERLIN – Er kan nog veel gebeuren tussen nu en de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen op zondag 7 mei, dus het is nog te vroeg om feest te vieren. Maar ook al is de nationalistische, populistische kandidaat Marine Le Pen nog steeds in de running, veel waarnemers zijn oprecht hoopvol dat de winnaar van de eerste ronde, Emmanuel Macron, de volgende president van Frankrijk zal zijn.

Met de overwinning van Macron zou Europa vermijden zichzelf opnieuw op te blazen. Een president Le Pen zou vrijwel zeker het einde van de Europese Unie inluiden. Het uit de eurozone halen van Frankrijk, zoals Le Pen heeft beloofd, zou leiden tot de instorting van de euro zelf. Daarna zouden de gemeenschappelijke markt van de EU en andere kerninstituties omvallen als dominostenen. Europa zou in de afgrond tuimelen, en zestig jaar van politieke, economische en sociale vooruitgang zouden verloren gaan.

Bovendien wil Le Pen Frankrijk terugtrekken uit de NAVO en vriendelijker betrekkingen nastreven met het Rusland van Vladimir Poetin. Dit zou de huidige veiligheidsregelingen in Europa in chaos storten, vrij waarschijnlijk paniek onder beleggers teweegbrengen en het continent in een economische crisis terecht doen komen. De politieke gevolgen zijn nauwelijks voorspelbaar.

Na de tweede stembusgang in Frankrijk zal Europa dit nachtmerrie-scenario waarschijnlijk voorlopig bespaard blijven – in ieder geval de komende vijf jaar. Maar om toekomstige rampen te voorkomen, moeten de Europese leiders de juiste lessen trekken uit de Franse verkiezingen van dit jaar.

Om te beginnen is het in het belang van Europa dat het presidentschap van Macron geen mislukking wordt. De toekomst van de EU, en vooral die van Duitsland, hangt af van het succes van president Macron om Frankrijk uit zijn lange economische malaise te trekken en zijn verlammende identiteitscrisis op te lossen.

Een zwak, economisch stagnerend en politiek onzeker Frankrijk is een acuut gevaar voor het hele Europese project, omdat een Frankrijk dat in die toestand blijft hangen onvermijdelijk ten prooi zal vallen aan het soort anti-Europese nationalisme waar Le Pen voor staat. Tegelijkertijd is een sterk Frankrijk met veel zelfvertrouwen noodzakelijk voor de overleving van de EU op langere termijn.

Of het presidentschap van Macron een succes wordt hangt af van zijn vermogen om de sociale spanningen in Frankrijk op te lossen, de economische dynamiek van het land te herstellen en de hoge werkloosheid aan te pakken, vooral onder jongeren. We mogen niet uit het oog verliezen dat bijna de helft van het Franse electoraat in de eerste ronde voor eurosceptische en anti-establishment-kandidaten heeft gestemd. De EU kan niet veel meer verkiezingen met een dergelijke uitkomst overleven, dus “business as usual” is niet langer een optie.

Bovenal zal de volgende Franse president de economische groei moeten herstellen. En hetzelfde kan worden gezegd voor alle andere lidstaten van de eurozone. Na de algemene verkiezingen in Duitsland in september zal de regering eindelijk de sprong moeten wagen en een robuuster economisch beleid moeten gaan voeren, als zij het podium niet wil vrijmaken voor nationalisten die de EU zouden vernietigen.

Hoewel Duitsland valide argumenten heeft aangevoerd ter verdediging van zijn overschotten op de begroting en de betalingsbalans, is het huidige economische model van het land er niet in geslaagd genoeg groei in de eurozone teweeg te brengen om de eenheidsmunt te stabiliseren. Voor het bereiken van dat doel zal een nieuwe consensus tussen Noord- en Zuid-Europa nodig zijn, onder leiding van Duitsland en Frankrijk.

Er zal ook voor nodig zijn dat Duitsland eindelijk een paar beslissende stappen zet in de richting van het accommoderen van de economische noden van Frankrijk. De illusie moet worden uitgebannen dat de EU kan overleven onder een regime van exclusief Duits leiderschap. De EU is een ingewikkeld geheel, dat louter kan worden geleid door een sterke Frans-Duitse as, die werkt in samenhang met de andere lidstaten. Ook dat is een les die de Europese leiders uit de Franse verkiezingen moeten trekken.

Macron zal op zijn beurt de val moeten zien te vermijden waar zijn twee voorgangers, Nicolas Sarkozy en François Hollande, in zijn gevallen. Zij kropen allebei té dicht tegen de Duitse bondskanselier Angela Merkel aan, en konden zo niet opstaan tegen de Duitse regering als dat nodig was. Ik vermoed bijvoorbeeld dat als Frankrijk méér had gedaan om het Duitse verzet tegen Euro-obligaties te neutraliseren, anti-Europese populisten ter linker- en rechterzijde niet het politieke momentum zouden hebben verkregen dat zij de afgelopen jaren hebben gehad. Soms zijn constructieve conflicten noodzakelijk in Europa. Als die uitblijven, blijft het duister waar de EU precies voor staat.

Nu de Franse presidentsverkiezingen hun ontknoping naderen, is de beschrijving van Europa als “lotsgemeenschap” nog steeds waar, zelfs zestig jaar na dato. Op 7 mei zal Frankrijk niet alleen over zijn eigen lot beslissen, maar ook over dat van de EU. De Europeanen mogen feestvieren, maar moeten daarna ook aan het werk gaan.

Vertaling: Menno Grootveld