4

Leiding geven aan de toekomst

SAN FRANCISCO – Nieuwe technologieën duiken nu zo snel op dat we moeite hebben om hun invloed op de samenleving goed in te schatten. Doordat ze alles raken, van de aard van ons werk tot wat het betekent om mens te zijn, kunnen technologische veranderingen ons overweldigen als we niet met elkaar samenwerken om ze te begrijpen en in goede banen te leiden.

Hele bedrijfstakken worden op de schop genomen en vanuit het niets in het leven geroepen, dankzij baanbrekende ontwikkelingen op het gebied van de kunstmatige intelligentie, de robotica, het Internet of Things, autonome voertuigen, 3D-printen, nanotechnologie, biotechnologie, de materiaalwetenschappen, energie-opslag en quantum-computers. Wij van het World Economic Forum hebben deze innovatiegolf de “Vierde Industriële Revolutie” genoemd, omdat hij de manier waarop we leven, werken en ons tot elkaar verhouden fundamenteel verandert.

Chicago Pollution

Climate Change in the Trumpocene Age

Bo Lidegaard argues that the US president-elect’s ability to derail global progress toward a green economy is more limited than many believe.

Nieuwe technologieën zoals de stoommachine en de katoenspinnerij hebben de Eerste Industriële Revolutie in gang gezet, die vergezeld ging van historische sociaal-politieke ontwikkelingen zoals de verstedelijking, het massa-onderwijs en de gemechaniseerde landbouw. Dankzij de elektrificatie en massaproductie kon de Tweede Industriële Revolutie geheel nieuwe sociale modellen en vormen van werk introduceren. En door de komst van de digitale technologie en geavanceerde telecommunicatie heeft de Derde Industriële Revolutie, die zich de afgelopen vijftig jaar heeft afgespeeld, de planeet verbonden en tijd en ruimte doen krimpen.

De Vierde Industriële Revolutie zal niet minder transformerend blijken: individuele technologieën zullen invloedrijk zijn, maar veranderingen in onze sociaal-economische systemen zullen nog veel meer invloeden teweegbrengen die onze toekomstige levens vorm zullen geven. Op dit moment is er geen consensus over zulke basale kwesties als het eigendom van persoonsgegevens, de veiligheid van de infrastructuur, en de rechten en verantwoordelijkheden van de nieuwe, ontwrichtende bedrijven. Wat nodig is, is een conceptueel raamwerk dat bedrijven, overheden en individuen kan helpen te anticiperen op de door de radicale technologieën gedreven veranderingen – op het gebied van de bedrijfsmodellen, de ethiek en sociale kwesties – die zich aan de horizon aftekenen.

Om onze toekomstige welvaart te verzekeren moeten we ons afvragen of nieuwe technologieën bedoeld zijn om te voorzien in sociale behoeften, of louter tot veranderingen leiden omwille van de verandering zelf. Meer in het algemeen moeten we ons niet alleen richten op technologische vooruitgang en economische productiviteit, maar ook op de manier waarop deze krachten invloed uitoefenen op mensen, gemeenschappen en het milieu.

Nu de Vierde Industriële Revolutie zich aan het voltrekken is, moeten vier beginselen als leidraad dienen voor ons beleid en de implementatie daarvan. Om te beginnen moeten we ons richten op systemen en niet zozeer op individuele technologieën; louter door te zien hoe uiteenlopende technologische, sociale en economische krachten op elkaar inwerken kunnen we vaststellen en voorspellen hoe het bedrijfsleven, de samenleving en de economie zullen veranderen.

In de tweede plaats moeten we weerstand bieden aan de heersende fatalistische zienswijze dat de vooruitgang al van te voren vaststaat. Gemeenschappen en individuen moeten worden opgeleid en van de mogelijkheden worden voorzien om technologieën in te zetten voor productieve doeleinden, in plaats van door die technologieën te worden ingezet ten bate van de doeleinden van iemand anders. Als we er niet in slagen ons meester te maken van de nieuwe technologieën zetten we onze persoonlijke en collectieve handelingsvrijheid op het spel, waardoor weinig ruimte overblijft voor optimisme.

In de derde plaats moeten we nieuwe technologieën en systemen ontwerpen met de toekomst in ons achterhoofd, in plaats van blind alle veranderingen te aanvaarden zoals die zich aandienen. Het integreren van transformerende technologieën in onze sociaal-economische systemen zal nauwe samenwerking vergen tussen belanghebbenden bij de overheid, het bedrijfsleven en in de burgermaatschappij. Anders zal onze toekomst worden bepaald door toevallige omstandigheden en niet door ons collectieve oordeel.

Tenslotte mogen sociale en ethische overwegingen niet worden gezien als een 'probleem' dat moet worden overwonnen; onze gedeelde waarden moeten de centrale karaktertrek zijn van alle nieuwe technologieën. Als technologieën worden gebruikt op manieren die de armoede, discriminatie en de achteruitgang van het milieu verscherpen, zijn ze niet geoptimaliseerd voor de toekomst die we willen vormgeven. Investeringen in nieuwe technologieën zijn alleen maar te rechtvaardigen als ze bijdragen aan een veiliger en meer geïntegreerde wereld.

Geen enkele belanghebbende kan op eigen kracht alle sociaal-economische uitdagingen van de Vierde Industriële Revolutie aan. Het bedrijfsleven moet op zijn beurt een klimaat scheppen waarin technologieën veilig worden ontwikkeld en ingezet, met sociale overwegingen in het achterhoofd.

Ook overheden moeten zich actief bezighouden met de vraag hoe innovaties in de samenleving moeten worden geïntroduceerd. Beleidsmakers moeten nauw samenwerken met de technologen en ondernemers die leiding geven aan de revolutie, zodat ze niet achterop raken. En wij moeten allemaal als individuen op de hoogte blijven, zodat we de nieuwe problemen kunnen begrijpen – en er actie op kunnen ondernemen – die tevoorschijn komen uit het complexe spel tussen technologie en samenleving.

De Vierde Industriële Revolutie zal tot systeemveranderingen leiden die coöperatieve betrokkenheid vergen, en we moeten nadenken over nieuwe manieren van samenwerken in de publieke en private sfeer. Omdat het tempo van de veranderingen alleen maar zal blijven toenemen, moeten we voor alle belanghebbenden de transparantie overeind houden, zodat zij de risico's en voordelen van iedere nieuwe ontwikkeling tegen elkaar kunnen afwegen.

Fake news or real views Learn More

We leven in een ingewikkelde tijd, en goed leiderschap vraagt om een complete verandering van de manier waarop we nadenken over de coöperatieve omgang met de toekomst. Als we de dystopische uitkomst willen vermijden die makkelijk het gevolg zou kunnen zijn van de technologische ontwikkelingen, zullen we ons gezamenlijk een beeld moeten vormen van de toekomst die we willen creëren.

Vertaling: Menno Grootveld