1

Terug naar de fundamenten van de ziektebestrijding

LONDEN – Voor de bestrijding van de resistentie tegen antibiotica zijn grensverleggende technologische oplossingen nodig. Om te voorkomen dat 'superbacteriën' tegen 2050 naar schatting tien miljoen levens zullen gaan eisen zullen we nieuwe soorten antibiotica moeten uitvinden en snelle diagnostische tests moeten ontwikkelen om onnodige behandelingen te vermijden en ons overgebruik van antibiotica terug te dringen.

En toch, hoe belangrijk deze hightech-bijdragen ook mogen zijn, het zijn louter tijdelijke oplossingen. Om het probleem permanent uit de wereld te helpen, is de enige optie dat we moeten zien te voorkomen dat er überhaupt besmettingen plaatsvinden – door betere hygiëne, sanitaire voorzieningen en ziektecontrole. Alleen door ons hierop te richten zullen we de vraag naar nieuwe geneesmiddelen op de lange termijn omlaag kunnen krijgen.

Erdogan

Whither Turkey?

Sinan Ülgen engages the views of Carl Bildt, Dani Rodrik, Marietje Schaake, and others on the future of one of the world’s most strategically important countries in the aftermath of July’s failed coup.

In de negentiende eeuw, lang vóórdat moderne geneesmiddelen beschikbaar kwamen, bestreden grote westerse steden epidemieën door te proberen infecties te voorkomen. Deze aanpak blijft de beste oplossing voor grote steden met een groeiende bevolkingsomvang.

Neem Londen in de jaren vijftig van de negentiende eeuw: de levensomstandigheden van de armen waren slecht. De levensverwachting voor mannen bedroeg gemiddeld veertig jaar. Ziekten als cholera en tuberculose grepen om zich heen, en er was geen manier om ze te bestrijden. In september 1854 treft een cholera-uitbraak de verarmde wijk Soho in het centrum van de stad, waarbij in nog geen tien dagen vijfhonderd mensen omkomen.

Dan verschijnt John Snow op het toneel, een ondernemende arts die vermoedde dat cholera niet door de lucht werd verspreid, wat iedereen destijds dacht, maar via het water. Snow volgde de uitbraak in Soho minutieus en documenteerde ieder individueel geval. Zijn onderzoek overtuigde hem ervan dat de bron van de uitbraak een gedeelde waterpomp was in het centrum van de wijk. Toen de hendel van de pomp werd verwijderd, vertraagde het tempo waarin de besmetting zich verspreidde dramatisch.

Een aantal van de methoden van Snow zijn rechtstreeks toepasbaar op het moderne probleem van de resistentie tegen antibiotica. Om te beginnen toonden zijn inspanningen de werkzaamheid aan van het gebruik van data om een crisis in de openbare gezondheidszorg te doorgronden. Zijn documentatie en statistische analyses hielpen het epicentrum van de uitbraak te identificeren, en dus ook de grondoorzaak ervan. De nadruk van Snow op datagebruik als richtsnoer voor zijn interventie is een beginsel waar instellingen als de Bill & Melinda Gates Foundation vandaag de dag ook aan vasthouden.

De recente Ebola-uitbraak in West-Afrika heeft op tragische wijze het belang van goede data aangetoond. De epidemie verspreidde zich op de meest dramatische wijze in gebieden waar de basisinfrastructuur en surveillancesystemen kapot waren gegaan. Als gevolg daarvan bleef het vele weken lastig geld op die plekken terecht te laten komen waar het het hardst nodig was, zelfs nadat Ebola was bestempeld tot een urgent gezondheidszorgprobleem en er voldoende financiering voor de bestrijding ervan was vrijgemaakt.

Zoals gewaarschuwd wordt in de jongste paper van mijn Review on Antimicrobial Resistance, is er geen mondiaal gecoördineerd surveillance-systeem om de opkomst en de verspreiding van superbacteriën in de wereld te monitoren. Er blijven grote gaten bestaan in de manier waarop gegevens worden verzameld en gedeeld, zelfs in de rijkste landen van de wereld. Het gevolg is een reeks gigantische blinde vlekken die ons beroven van de belangrijke inzichten en vroege waarschuwingen die we nodig hebben om een effectief antwoord te kunnen formuleren.

Snows andere belangrijke bijdrage was het identificeren van de centrale rol die water speelt in het verspreiden van ziekten als cholera, wat de autoriteiten in Europa ertoe heeft aangezet te investeren in de ontwikkeling van rioleringssystemen en sanitaire voorzieningen. Tientallen jaren vóór de ontdekking van geneesmiddelen als penicilline was het enige alternatief het investeren in preventie om infectieziekten te bestrijden en de groeiende stadsbevolking te beschermen.

Deze infrastructuur-bouw was spectaculair succesvol: De laatste stedelijke cholera-uitbraak in West-Europa deed zich voor in 1892, en tegen de tijd dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak waren overdraagbare ziekten op een groot deel van het continent niet langer de voornaamste doodsoorzaak. Naarmate antibiotica echter breder beschikbaar kwamen, verdween de nadruk op preventieve maatregelen. Dit had niet alleen vervelende gevolgen voor de stadsbewoners die gedwongen waren in ongezonde omstandigheden te leven; het droeg ook bij aan de toenemende resistentie tegen geneesmiddelen.

Vandaag de dag is de ontoereikende toegang tot veilig water en veilige sanitaire voorzieningen een van de voornaamste oorzaken van diarree – een belangrijke doodsoorzaak en de reden dat honderden miljoenen mensen ieder jaar antibiotica slikken. Het grootste deel van die consumptie is echter onnodig, omdat de oorzaak van diarree doorgaans van virale aard is; het innemen van antibiotica draagt in deze gevallen louter bij aan de ontwikkeling van resistente bacteriën.

Uit schattingen die aan mijn team ter beschikking zijn gesteld blijkt dat alleen al in India, Nigeria, Brazilië en Indonesië ieder jaar bijna een half miljard gevallen van diarree worden behandeld met antibiotica. Als deze vier landen hun burgers zouden voorzien van universele toegang tot schoon water en sanitaire voorzieningen, zou deze antibioticaconsumptie met minstens 60 procent kunnen worden teruggedrongen.

Een dergelijke infrastructuur is kostbaar, en alle landen staan voor lastige begrotingskeuzes. Maar het is wel een van de beste investeringen die een middeninkomenland waarde voor zijn geld kan bezorgen. Als je de uitkomsten voor inkomen corrigeert, komt het verbeteren van de toegang van de bevolking tot goede sanitaire voorzieningen overeen met ruim negen jaar extra levensverwachting.

Support Project Syndicate’s mission

Project Syndicate needs your help to provide readers everywhere equal access to the ideas and debates shaping their lives.

Learn more

John Snow zou blij zijn geweest. Een van zijn belangrijkste bijdragen op het terrein van de gezondheidszorg – het verstandig gebruik van data – bevestigt het belang van iets anders: het investeren in hygiëne en sanitaire voorzieningen. Soms zijn degenen die de geschiedenis onderzoeken gezegend met de mogelijkheid haar te kunnen herhalen.

Vertaling: Menno Grootveld