48

Het mislukken van de vrije migratie

LONDEN – De afschuwelijke aanslag door een Frans-Tunesische man op een menigte in Nice die de Franse nationale feestdag vierde, waarbij 84 mensen omkwamen en honderden anderen gewond raakten, zal Marine Le Pen, de leidster van het Front National, een enorme steun in de rug geven bij de Franse presidentsverkiezingen van volgend jaar. Het doet er niet toe of de moordenaar, Mohamed Lahouaiej Bouhlel, banden had met het radicale islamisme. In de hele westerse wereld heeft een giftige mix van fysieke, economische en culturele onzekerheid de anti-immigratie-gevoelens en -politiek gevoed, precies op het moment dat de desintegratie van post-koloniale staten in de hele islamitische wereld een vluchtelingenprobleem heeft veroorzaakt op een schaal die sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer is gezien.

In de afgelopen dertig jaar is een belangrijk kenmerk van liberaal-democratische samenlevingen hun openheid voor nieuwkomers geweest. Alleen fanatici hadden geen oog voor het feit dat immigratie profijtelijk is voor zowel de gastlanden als de migranten; de politieke leiders hoefden dat soort tegengeluiden alleen maar uit het dominante discours te houden, en integratie of assimilatie te faciliteren. Helaas wisten de meeste westerse elites de voorwaarden voor succes niet te appreciëren.

Hoewel migratie een continu verschijnsel is geweest in de menselijke geschiedenis, is die alleen maar zonder bloedvergieten verlopen als zij zich in de richting bewoog van dunbevolkte of ontwikkelingslanden. Een klassiek geval was de 19e-eeuwse migratie vanuit Europa naar de Nieuwe Wereld. Tussen 1840 en 1914 verlieten 55 miljoen mensen Europa om naar de Amerika's te gaan – veel méér, in verhouding tot de bevolkingsomvang, dan de migratie sinds de Tweede Wereldoorlog. Dit waren bijna allemaal economische migranten, die uit hun landen waren verjaagd door hongersnoden en landbouwcrises, en zich tot de Nieuwe Wereld aangetrokken voelden door de belofte van gratis grond en een beter leven.

Naarmate de wereld industrialiseerde en zich met mensen vulde, keerde de mensenstroom van de ontwikkelde naar de ontwikkelingslanden om. Armoede en honger verjoegen in de arme landen nog steeds migranten van het land; de 'pull-factor' was niet gratis grond, maar betere banen in de ontwikkelde landen.