16

Еуропаның драмалық оралуы

ЛОНДОН – Голландықтар Атлант мұхитытындағы судың қайратты көтерілуі мен дауылдарды ұстап тұра алатын бөгеттерді жасау арқылы әйгілі болды. Қазір олар қайта солайынан былтырғы Брексит референдумы және Америка Құрама Штаттарында Дональд Трамптың жеңісінен кейін Еуропаға қауіп төндіретіндей көрінген популистік саясат толқынын ұстап тұр ма?

15 наурызда Нидерландыдағы сайлауда Вилдерс Герттың “Бостандық партиясының” күтпеген әлсіз көрсеткіштері осы ойды дәлелдегендей. Вилдерс сайлауда 25 пайыз дауыс жинайды деген танымал болжамдарға қарамастан, оның партиясы тек 13 пайызды ғана жинады. Францияның алдағы президенттік сайлауына қатысатын сайлаушылар ксенофобия және протекционизмге сезімшілдігі жағынан американдықтар мен британдықтарға қарағанда голландықтарға жақын болса, олардың шешімдерінің жаһандық капитализм идеологиясы, саясаты мен экономикасы үшін жаһандық салдары болады.

Континенттік Еуропадағы орталыққа қарай қайта оралу, АҚШ пен Ұлыбританиядағы популистік және жаһандануға қарсы қозғалыстардың күтпеген жеңісі, қаржы дағдарысынан соң туындаған жұмыссыздық пен көңіл қалдырарлық экономикалық көрсеткіштер, бұқаралық көші-қон, немесе исламдық терроризмден төнген қауіп-қатерден туындаған жоқ деп болжауға болар еді. Бұл тұжырымға дәлел ретінде, Францияның АҚШ немесе Ұлыбританияға қарағанда әлдеқайда жоғары дәрежеде жұмыссыздық пен дағдарыстан кейінгі рецессиядан зардап шеккен, сондай-ақ лаңкестік және ислам активизміне байланысты көп проблемаларды бастан  кешкені бола алады.

Егер күзде неміс сайлаушылары француз және голландықтар тәрізді саяси орталыққа қарай кері қайтса, иммиграция популизмнің түбір себебі ретінде жойылатын болады. Өйткені, Германия, Ұлыбритания немесе АҚШ-қа қарағанда әлдеқайда көбірек басқа елден келушілерді қабылдаған болатын. Керісінше, популизм англо-саксон құбылысындай көрініп, ол иммиграция және экономикалық саясатқа қарағанда Трамп және Брексит сайлаушыларының консервативті мәдени құндылықтарына байланысты орын алатыны байқалып, және оған АҚШ пен Ұлыбританияда сайлаушыларын жас пен кәрі, қала тұрғыны және ауылдан келген, жоғары білімі бар немесе білімі аз деп бір-біріне қарсы қоятын ерекше демографиялық альянстардың да әсері кем болмайды.