32

De Europese leiderschapscrisis

BRUSSEL – De lijst van crises in de Europese Unie blijft maar langer worden. Maar in plaats van de Brexit-stem van Groot-Brittannië om het blok te verlaten, de verwikkelingen rond het Constitutionele Hof van Polen, Russisch expansionisme, migranten en vluchtelingen, en oplaaiend nationalisme, komt de grootste bedreiging voor de EU van binnenuit; een crisis van politiek leiderschap verlamt zijn instituties.

Het was net alsof de lidstaten van de EU (met uitzondering van de Engelse premier Theresa May) dit punt wilden bewijzen toen ze recent bijeenkwamen in Bratislava in Slowakije in een poging om solidariteit te tonen, en om de aftrap te geven van het post-Brexit hervormingsproces. De aanwezigen boekten enige vooruitgang richting de creatie van een Europese Defensie Unie, wat we zouden moeten verwelkomen, en richting de toegave dat het huidige organisatiekader van de EU onhoudbaar is; maar er werd nauwelijks gesproken over institutionele of economische hervormingen van enige betekenis.

 1972 Hoover Dam

Trump and the End of the West?

As the US president-elect fills his administration, the direction of American policy is coming into focus. Project Syndicate contributors interpret what’s on the horizon.

Ondertussen bevestigde de weigering van de Italiaanse premier Matteo Renzi om voor de camera’s te verschijnen met de Franse president François Hollande en de Duitse kanselier Angela Merkel de vrees dat stuurloos leiderschap de institutionele dysfunctie vergroot. Een top die een vertoning van eenheid had moeten zijn onthulde slechts verdere verdeeldheid.

De EU-leiders moeten verantwoordelijkheid nemen voor deze laatste mislukking. Om te beginnen moeten ze ermee stoppen holle verklaringen uit te geven. De institutionele impotentie van de EU is overduidelijk, vooral voor zijn vijanden. Dus nu staat deze voor een heldere keuze: een stap vooruit richting unificatie of onvermijdelijke desintegratie.

Maar weinig Europeanen willen deze keuze maken. Veel politici zijn bang een hoge binnenlandse prijs te betalen voor het najagen van een EU-hervormingsagenda. Ze betogen dat verdere integratie doordrijven in het huidige politieke klimaat roekeloos is, en dat de EU zich erop zou moeten concentreren minder te doen en beter.

Maar dit is een vals compromis. De EU zou een beter geïntegreerd economisch bestuursmodel kunnen opbouwen om investeringen te vergroten en banen te creëren, terwijl ze tegelijkertijd haar operaties stroomlijnt om de veelgehoorde klachten over bureaucratie en dysfunctie tegemoet te treden.

Maar weinig Europese leiders lijken te begrijpen dat het echte gevaar voor de EU – en voor hun eigen politieke toekomst – de status quo is. En met populistische bewegingen door heel Europa die de traditionele partijen in de opiniepeilingen zware klappen toebrengen sluit het venster om echte verandering af te leveren zich snel.

Dit hoeft niet het geval te zijn. Te veel leiders bewijzen lippendienst aan binnenlandse nationalisten en populisten omdat ze foutief denken dat dit hun binnenlandse positie in de peilingen veilig zal stellen, terwijl ze echt leiderschap zouden moeten tonen en moeten vechten voor het publieke goed.

Aanstaande verkiezingen in Frankrijk en Duitsland zullen graadmeter zijn voor de toekomst van het Europese leiderschap. Bij de recente deelverkiezingen in Duitsland verloren de Christen Democratische Unie van Merkel en coalitiepartner de Sociaal Democratische Partij flink, wat zou kunnen betekenen dat de grote coalitie in Duitsland bij de verkiezingen van volgend jaar in gevaar komt. Ondertussen blijft de steun voor het rechts-populistische Alternative für Deutschland (AfD) groeien.

Merkel heeft twee keuzes: ze kan naar rechts verschuiven, zoals voormalig Frans president Sarkozy deed in zijn laatste gooi naar het Franse presidentschap, of ze kan vechten om het  centrum te behouden door regelrecht tegen de AfD’s simplistische argumenten in te gaan. De keuze is helder: Merkel zou zich moeten oprichten en vechten, terwijl ze tegelijkertijd een alternatieve visie om de EU te moderniseren bevordert.

Het verslaan van het populisme zal van leiders eisen om te erkennen dat mensen als resultaat van de mondialisering achtergesteld blijven, maar ook de mythe te ontkrachten dat er een snelle oplossing bestaat, of dat de mondialisering simpelweg omgedraaid kan worden. In tegenstelling tot populistische argumenten zal protectionisme de jeugdwerkloosheid of inkomensongelijkheid niet verminderen. Als EU-landen de handelsovereenkomsten die momenteel bediscussieerd worden afwijzen, inclusief het Transatlantic Trade en Investment Partnership en de Comprehensive Economic and Trade Agreement zal het aandeel van de EU in de wereldhandel afnemen en zal de Europese economie hiervan de wrange vruchten plukken.

Overeenkomstig zal, wanneer de eurozone er niet in slaagt verder te integreren door zijn economische bestuursstructuren te versterken, de voortdurende financiële crisis alleen nog maar doorgaan, wat de sociale mobiliteit belemmert en de sociale rechtvaardigheid ondergraaft. Het is de hoogste tijd dat EU-leiders deze argumenten effectiever uit gaan dragen.

De financiële crisis van 2008 heeft door het hele Westen een politieke strijd veroorzaakt die nog steeds aanhoudt. Deze is veranderd van een strijd voor aansprakelijkheid en hervormingen tot een botsing tussen visies van open en gesloten maatschappijen, tussen mondiale consensus en een politiek die nog steeds opereert op nationaal, lokaal, of zelfs tribaal niveau.

Als de EU de revolte tegen mondialisering, vrijhandel, en open maatschappijen wil neerslaan zal ze meer leiders nodig hebben en minder managers. De Europese leiders zouden ronduit beter moeten weten dan EU-instituties, hypothetische handelsovereenkomsten, en vluchtelingen de schuld te geven van hun eigen falen om de werkloosheid op te lossen en de ongelijkheid te verkleinen.

We zijn op de laatste bladzijden van het huidige crisismanagement-draaiboek van de EU beland. We kunnen in Europa ofwel ons hoofd in het zand blijven steken terwijl het Europese project een stille dood sterft of we kunnen deze crisis gebruiken om een nieuw project van vernieuwing en hervormingen te beginnen.

Ook hier is de keuze helder: EU-leiders moeten de Europeanen een nieuw sociaal contract aanbieden, gebaseerd op het begrip dat de legitieme angsten van het publiek over mondialisering met een collectieve, progressieve Europese respons het hoofd geboden moeten worden.

Fake news or real views Learn More

De EU is een grote drijvende kracht achter de mondialisering geweest en beschikt als enige over de kracht om de consequenties ervan te helpen beheersen. Europese leiders moeten aan hun stemmers uitleggen waarom het nationalisme deze kracht niet heeft.

Vertaling Melle Trap