Skip to main content

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated Cookie policy, Privacy policy and Terms & Conditions

sinn90_DUELGetty Images_euroshadow DUEL/Getty Images

Wie betaalt straks de Green Deal?

MÜNCHEN – Onder haar nieuwe voorzitter Ursula von der Leyen heeft de nieuwe Europese Commissie grote plannen om de klimaatverandering aan te pakken. Met een investeringspakket van €1 bln hoopt zij Europa vóór 2050 te kunnen transformeren in een koolstof-neutrale economie.

Maar een groot deel van die €1 bln voor de door de Commissie voorgestelde Green Deal moet worden gegenereerd via een hefboomeffect. In 2020 zal de Europese Unie voor dergelijke doeleinden formeel slechts ongeveer €40 mrd ter beschikking stellen, waarvan het grootste deel al opgenomen is in de begrotingen van de afgelopen jaren; derhalve zou je kunnen zeggen dat slechts €7,5 mrd van de extra financiering voor het plan écht nieuw is.

Net als bij het Juncker Plan uit 2015 van de vorige Commissie zal de truc eens te meer het bijeenbrengen van het leeuwendeel van het genoemde bedrag zijn via een schaduwbegroting die wordt beheerd door de Europese Investeringsbank (EIB). De Commissie mag immers geen schulden aangaan, maar de intergouvernementele reddings- en investeringsfondsen van de EU mogen dat wél.

In wezen doet de EU wat de grote banken hebben gedaan vóór de financiële crisis van 2008, toen ze de regelgeving omzeilden door een deel van hun activiteiten te verhuizen naar buiten de balans gehouden lichamen en zogenoemde ʻspecial-purpose vehicles.ʼ In het geval van de EU volstaan de garanties van de Commissie en individuele lidstaten van de EU voor een hoge kredietwaardering, en derhalve ook voor de uitgifte van Europese obligaties. De aldus binnengehaalde fondsen zullen worden gebruikt voor publieke en private doeleinden, en soms zelfs voor publiek-private partnerschappen. Maar als de garanties op een dag gestand gedaan moeten worden, zullen de belastingbetalers in de eurozone de rekening gepresenteerd krijgen.

Deze geplande schaduwbegrotingen zijn problematisch, niet alleen omdat ze de Commissie in staat stellen een verbod op het lenen van geld te omzeilen, maar ook omdat ze de Europese Centrale Bank erbij betrekken. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ECB-president Christine Lagarde al heeft aangekondigd dat zij wil dat de bank een actievere rol gaat spelen bij klimaatvriendelijke actviteiten binnen de eurozone. En de ECB overweegt nu of zij doelgerichte aankopen moet nastreven van obligaties die zijn uitgegeven door instellingen die het stempel van goedkeuring van de ECB hebben ontvangen als het om het klimaat gaat.

In de praktijk betekent dit zeer waarschijnlijk dat de ECB de “groene” obligaties, die nu worden ontworpen door de Europese Investeringsbank, zal gaan opkopen. Deze aankopen zullen dan de rente omlaag brengen waartegen de EIB kan lenen, wat uiteindelijk zal leiden tot het aanzetten van de drukpers om voor het geld te zorgen dat nodig is voor het klimaatbeleid.

Project Syndicate is conducting a short reader survey. As a valued reader, your feedback is greatly appreciated.

Take Survey

Het is lovenswaardig om iets te willen doen aan de klimaatverandering. Maar onder het huidige plan zou de ECB in een juridisch grijs gebied terechtkomen. De instelling staat niet onder democratische controle, maar wordt bestuurd door technocraten die in de bestuursraad zitten. Iedere lidstaat, groot of klein, benoemt zijn eigen vertegenwoordiger, die vervolgens gelijkwaardig stemrecht heeft, persoonlijke immuniteit geniet, en over de autonomie beschikt om vrij van iedere parlementaire verantwoordelijkheid te opereren.

Bovendien is het bestuur van de ECB op grond van het Verdrag van Maastricht primair verplicht om de prijsstabiliteit overeind te houden, en kan het uitsluitend afzonderlijke economische beleidsmaatregelen steunen als dat het vermogen van de bank om haar mandaat te vervullen niet in gevaar brengt. In het geval van de Green Deal liggen de gevaren voor de hand. Als de extra vraag die wordt gecreëerd door een uitbreiding van groene projecten wordt gefinancierd door het bijdrukken van geld in plaats van door het innen van belastingen, zal dat niet ten koste gaan van de vraag uit andere sectoren van de Europese economie en derhalve potentieel inflatoir zijn.

Situaties als deze brengen in herinnering waarom  Artikel 123 van het Verdrag over het Functioneren van de Europese Unie de ECB ten strengste verbiedt om deel te nemen aan de financiering van “instellingen, lichamen, kantoren of agentschappen, centrale overheden, regionale, lokale of andere publieke autoriteiten, andere lichamen die onder het staatsrecht vallen, of publieke activiteiten van de lidstaten van de Unie.” Maar de ECB heeft deze regel uiteraard al omzeild door zoʼn €2 bln aan publieke schulden op te kopen, waardoor zij de grenzen van haar mandaat op juridisch twijfelachtige wijze heeft opgerekt.

De jongste plannen om het Verdrag van Maastricht te omzeilen zullen de zaken er niet beter op maken. Vóór de financiële crisis bemoeide de ECB zich uitsluitend met het monetair beleid. Tijdens de crisis veranderde zij in een publieke bailout-instantie die vrijwel bankroete banken en overheden te hulp schoot. Nu is het een economische regering aan het worden die naar believen geld kan bijdrukken.

De dreigende schending van de geest van het Verdrag van Maastricht zal tweeledig zijn: de EU zal heimelijk schulden aangaan, en zal dat doen via de drukpers. Als zodanig zullen de plannen van de Commissie de geloofwaardigheid nog verder ondermijnen van de instelling waarvan Europa afhankelijk is voor haar financiële en macro-economische stabiliteit, en voor haar groeivooruitzichten op de lange termijn – en dit in een tijd dat de wereld steeds onveiliger, competitiever en agressiever wordt.

Vertaling: Menno Grootveld

https://prosyn.org/Q0M1FUqnl;

Edit Newsletter Preferences

Set up Notification

To receive email updates regarding this {entity_type}, please enter your email below.

If you are not already registered, this will create a PS account for you. You should receive an activation email shortly.