Skip to main content

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated Cookie policy, Privacy policy and Terms & Conditions

fischer165_Getty Images_europe Getty Images

Wat voor soort grootmacht kan Europa worden?

BERLIJN – De Tweede Wereldoorlog en de periode van de dekolonisatie erna brachten de eeuwenlange werelddominantie van de Europese grootmachten ten einde. Na 1945 was geen van de wereldmachten (de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie) meer Europees, en een veelheid aan nieuwe onafhankelijke natiestaten betrad het wereldtoneel.

Met behaalde overwinningen in zowel de Stille Oceaan en Europa was alleen de VS sterk genoeg om het nog steeds dominante Westen van een politieke en economische orde te voorzien. Amerika bood militaire bescherming en steun voor politieke samenwerking en vrijhandel terwijl de rest van de Westerse Wereld nationalistische en protectionistische krachten probeerde te overkomen.

Amerika schiep verder op regels gebaseerde internationale instituties. In Europa evolueerde dit multilaterale raamwerk uiteindelijk in een nieuw (West-)Europees statensysteem: de huidige Europese Unie. Na de ontbinding van de Sovjet-Unie op eerste kerstdag 1991 werd de VS de enige supermacht op aarde – en overbelastte zichzelf al spoedig. Het moment van unipolariteit eindigde na de zinloze door de VS geleide invasie van Irak in 2003 – een land waar de VS zich al meer dan een decennium van probeert los te maken.

Maar de wereldorde kan niet in een vacuüm bestaan, omdat er altijd andere machten zullen opstaan om de leemte te vullen. Zodoende heeft China, de nieuwe opkomende macht, haast gemaakt om zich op het wereldtoneel te doen gelden, net zoals het militair hernieuwde Rusland, de andere grote kernmacht op aarde na de VS. De huidige orde wordt niet langer gedefinieerd door een of twee supermachten maar deze is ook niet gebaseerd op multilateralisme – of welk ander kader dan ook om tegenstrijdige belangen te balanceren en conflicten te beperken, te voorkomen, of op te lossen.

De verkiezing van Donald Trump tot president van de VS markeerde het begin van de actieve Amerikaanse verwerping van de wereldorde die ze heeft helpen opbouwen. Onder Trump heeft de VS doelbewust geprobeerd om naoorlogse instituties zoals de Wereldhandelsorganisatie te vernietigen terwijl beproefde internationale allianties zoals de NAVO openlijk in twijfel worden getrokken. De multilaterale Pax Americana uit de tijd van de Koude Oorlog heeft plaats gemaakt voor de terugkeer naar een wereld waarin individuele landen hun nationale belangen doen gelden ten koste van andere zwakkere machten. Soms omvat dit economische of diplomatieke druk; en soms, zoals in het geval van de Russische acties in Oekraïne, het gebruik van geweld.

Europa kan de effecten van deze grote ommekeer niet simpelweg ontwijken of negeren. Alhoewel de Europese Unie machtig is in termen van economie, technologie, en handel is ze op zichzelf geen grootmacht. Ze ontbeert de homogene politieke wil en de militaire capaciteiten die een echte geopolitieke macht schragen en is veel van haar eigen tradities vanzelfsprekend gaan vinden. Als supranationale entiteit van 27 lidstaten is ze het nageslacht van precies die multilaterale orde die nu in verval is.

Project Syndicate is conducting a short reader survey. As a valued reader, your feedback is greatly appreciated.

Take Survey

De historische wending van op regels gebaseerd multilateralisme naar een instabiel systeem van rivaliserende grootmachten is jammerlijk inconsistent met de huidige mix van groeiende mondiale uitdagingen, niet in het minst klimaatverandering. Het voorkomen van een catastrofale opwarming van de aarde vereist collectieve actie door een internationale gemeenschap die de ruime meerderheid van alle landen omvat, en niet een terugkeer naar een wereldorde die gebaseerd is op concurrerende staten.

Gelukkig speelt de EU al een leidende rol wat betreft de afzwakking van klimaatverandering, zowel technologisch als qua regelgeving. De taak van Europa is nu om deze rol te behouden en uit te breiden, niet alleen voor de planeet maar ook voor haar eigen economische belangen. Tenslotte dwingt de terugtrekking van Amerika Europa om zelf een grootmacht te worden; anders zal het afhankelijk worden en slechts instrument in de machinaties van andere machten.

In geopolitieke termen laten Trumpisme, de opkomst van China, en Russisch revisionisme – dat de vorm aanneemt van militaire agressie als gevolg van de verzwakkende Russische economische basis – de Europeanen geen andere keuze dan de status van grootmacht na te jagen. De huidige golf technologische innovatie vergroot deze noodzaak verder. Digitalisering, kunstmatige intelligentie, big data, en (mogelijk) kwantumcomputers zullen gaan bepalen hoe de wereld van morgen eruitziet, inclusief wie deze leiden zal.

In de kern gaat de digitale revolutie over politiek en niet over technologie. De vrijheid van het individu en van hele maatschappijen staan op het spel. In de digitale toekomst zullen de politieke vrijheden die de Westerse beschaving dragen steeds meer gaan afhangen van vragen over databezit. Zullen Europese data behoren aan bedrijven in Silicon Valley of in China of zullen ze onder de soevereine controle van de Europeanen zelf vallen? Deze vraag zal naar mijn mening cruciaal zijn voor het verwerven van geloofsbrieven als Europese grootmacht in de jaren en decennia die voor ons liggen.

Europeanen discussiëren al lange tijd over constitutionele kwesties zoals het voor de EU verlangde niveau van integratie of confederatie. Maar de tijd voor dit soort discussies voorbij, voor nu tenminste. De politieke transformatie die gaande is wordt opgedrongen aan zowel integrationisten als intergouvernementalisten. De uitdaging is nu om Europa in een grootmacht om te vormen voordat het onder de voet wordt gelopen door grotere technologische en geopolitieke machten.

Europa kan het zich niet veroorloven om technologisch of in termen van geopolitieke macht achter te raken. Het heeft de verantwoordelijkheid om de rest van de wereld te begeleiden op gebied van klimaatverandering, wat technologische zowel als regulatoire innovatie zal vergen. In een wereld die in hoog tempo aan het bezwijken is voor nulsom-rivaliteiten moet klimaatbeleid-grootmacht worden voor Europa topprioriteit zijn.

Vertaling Melle Trap

https://prosyn.org/y3SmoHBnl;
  1. op_twliu1_XinhuaXiao Yijiu via Getty Images_wuhancoronavirushospitaldoctor Xinhua/Xiao Yijiu via Getty Images
    Free to read

    Witnessing Wuhan

    Tracy Wen Liu

    While Chinese authorities have been projecting an image of national triumph over the COVID-19 outbreak there, the doctors and nurses on the front lines tell a different story. Having lived through hell, they see little to celebrate, much to mourn, and reason to remain fearful.

    10

Edit Newsletter Preferences