33

Hoeveel Europa hebben Europeanen nodig?

BERLIJN – In zijn laatste toespraak tot het Europese Parlement in 1995 vond toenmalig Frans president François Mitterrand, wiens verzwakte gezondheid voor iedereen zichtbaar was, de volgende onvergetelijke woorden om de grootste Europese plaag te omschrijven: ‘Le nationalisme, cést la guerre!’

Nationalisme en oorlog waren de definiërende ervaringen uit Mitterrands politieke carrière, en hij refereerde niet alleen aan het gruwelijke verleden – de eerste helft van de twintigste eeuw met zijn twee wereldoorlogen, dictaturen, en de Holocaust. Hij zag nationalisme ook als de grootste toekomstige bedreiging voor de Europese vrede, democratie, en veiligheid.

Alhoewel op datzelfde moment nationalistische oorlogen Joegoslavië verscheurden, zullen maar weinigen die Mitterrand toen in Straatsburg hoorden spreken zich hebben kunnen voorstellen dat nationalisme, eenentwintig jaar later, door heel Europa een opleving zou meemaken. Maar nationalistische politici wier uitgesproken doel is om de eenheid en vreedzame integratie van Europa te vernietigen hebben inmiddels al grote democratische verkiezingen en referenda gewonnen.

De beslissing van Groot-Brittannië in juni om de Europese Unie te verlaten markeerde een voorlopig hoogtepunt voor het oplevende nationalisme, maar het is ook in opkomst in Hongarije, Polen, en Frankrijk, waar Marine Le Pen en haar extreemrechtse Front National steeds sterker worden in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van volgend jaar. Hoe heeft het zover kunnen komen, gegeven de directe Europese ervaringen met de destructieve kracht van nationalisme uit de twintigste eeuw, toen het miljoenen doden eiste en het hele continent verwoestte?