11

Het Turks fruit van Poetin

BRUSSEL – Pas op voor tsaren met cadeautjes. Dat is een goed advies voor de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan, nu hij probeert zijn voordeel te doen met zijn toenadering tot de Russische president Poetin in zijn relaties met het Westen.

De bijeenkomst van Erdoğan met Poetin in St. Petersburg eerder deze maand was ogenschijnlijk bedoeld om de strijdbijl te begraven nadat Turkije vorig jaar een Russische straaljager had neergeschoten in de buurt van zijn grens met Syrië. Maar het Kremlin lijkt het bezoek als een kans te beschouwen om Erdoğan ervan te overtuigen zich “naar het Oosten te wenden” en zich bij Rusland, China en de landen van Centraal-Azië aan te sluiten in een soort broederschap van autocratieën. De vraag is of Erdoğan werkelijk van plan is dit aanbod te aanvaarden.

Erdogan

Whither Turkey?

Sinan Ülgen engages the views of Carl Bildt, Dani Rodrik, Marietje Schaake, and others on the future of one of the world’s most strategically important countries in the aftermath of July’s failed coup.

Erdoğan maakte er zeker een heel vertoon van met Poetin, en beloofde vriendschap en samenwerking. Door dat te doen stuurde hij een krachtige boodschap naar zijn westerse bondgenoten – die de arrestaties van duizenden vermeende opponenten, inclusief veel journalisten, na de mislukte militaire coup van vorige maand hadden veroordeeld: “Ik heb jullie niet nodig.” Poetin was daarentegen de eerste wereldleider die na de coup opriep tot steun aan de regering van Erdoğan, wat wellicht verklaart waarom Rusland de eerste bestemming van Erdoğan was nadat het stof was neergedaald.

Eerlijk gezegd kan Erdoğan eenvoudigweg een ideale gelegenheid hebben aangegrepen om de veiligheid van Turkije zelf en van de regio te bevorderen. Het is immers in niemands belang – en al helemaal niet in dat van de NAVO – als Turkije en Rusland elkaar naar de keel vliegen.

Maar het zou een verrassing zijn als Erdoğan zijn NAVO-bondgenoten niet nerveus zou willen maken. En in dat voornemen is hij zeker geslaagd. De EU heeft Turkije op z'n minst nodig om, op grond van een in maart gesloten overeenkomst, de vluchtelingenstroom naar zijn grenzen een halt toe te roepen; iedere aanwijzing dat Erdoğan zich tegen Europa zou kunnen keren is dus een reden voor ernstige zorg.

Er kan echter meer achter Erdoğans toenadering tot Poetin schuilgaan. Als hij werkelijk probeert de relatie met Rusland te verdiepen, ten koste van Turkije's banden met de EU en de VS, waarvoor sommigen waarschuwen, zou dit een fundamentele geo-politieke verandering betekenen. Maar dit lijkt onwaarschijnlijk.

Het Kremlin heeft een groot belang bij de verslechtering van de relaties tussen Turkije en zijn westerse partners. Poetin is heel duidelijk geweest over zijn oppositie tegen het NAVO-beleid – vooral over de rol van de NAVO in landen die aan Rusland grenzen. Omdat Poetin weinig geeft om mensenrechten, het primaat van de wet of de democratie, moet het zien botsen van Europese en Amerikaanse leiders met Erdoğan over zijn harde ingrijpen na de coup voor hem een gouden kans hebben geleken om de NAVO te verzwakken.

Een andere reden waarom Rusland graag een vriendschappelijke hand uitsteekt naar Turkije is het aanhoudende conflict in Syrië, waar het Kremlin militair is geïntervenieerd om het regime van de Syrische president Bashar al-Assad overeind te houden. Poetin heeft een overwinning in Syrië nodig – en een ontsnappingsroute. Ten behoeve daarvan moet hij Erdoğan, die wapens en steun heeft geleverd aan de soennitische opstandelingen waar de Russische luchtmacht jacht op heeft gemaakt, in zijn kamp zien te lokken.

Maar de argumenten voor een Turkse volte-face naar het oosten zijn veel zwakker. Het is waar dat Turkije Russische toeristen nodig heeft om zijn kwakkelende economie te schragen. Maar alle economische voordelen die Rusland kan bieden zijn niets vergeleken bij wat de EU vertegenwoordigt – een cruciale handels- en zakenpartner, die onmisbaar is geweest als motor voor de modernisering van Turkije. Tel dat op bij Poetins staats van dienst als onbetrouwbare partner, en het is duidelijk dat, hoewel Turkije een betere relatie met Rusland goed kan gebruiken, Erdoğan het zich niet kan veroorloven de banden van zijn land met het Westen te verbreken.

Maar hoewel het een strategische vergissing van Erdoğan zou zijn om zich voor Poetins karretje te laten spannen, hebben veel leiders al eerder strategische fouten gemaakt. Dat is de reden dat de komende paar maanden, als Turkije en de EU een paar netelige kwesties moeten zien op te lossen, zo cruciaal zijn.

Erdoğans ingrijpen na de coup is zeker niet de enige bron van spanning tussen Turkije en het Westen, met name de EU. Turkije staat er op dat het visum-vrije reizen voor Turkse staatsburgers die de EU bezoeken, wat in januari door de regeringen van de EU-landen is beloofd, dit jaar werkelijkheid zal worden. Maar omdat Turkije er tot nu toe niet in is geslaagd aan de afgesproken voorwaarden te voldoen, inclusief het herzien van zijn antiterreur-wetgeving, zal dat misschien niet gebeuren – een uitkomst die nog waarschijnlijker is geworden door de couppoging. Als gevolg daarvan hangt het migratie-akkoord dat in maart werd gesloten nu aan een zijden draadje.

Om een weg voorwaarts te vinden is een duurzame dialoog tussen de EU en Turkije dringend noodzakelijk. In plaats van Erdoğan toe te staan zijn relatie met Poetin te gebruiken om zijn NAVO-bondgenoten te manipuleren, moet het Westen – en vooral de EU – duidelijker dan ooit zijn steeds snellere opschuiven in de richting van de autocratie veroordelen. Hem moet aan het verstand worden gebracht dat zijn huidige pad wegleidt van het EU-lidmaatschap en Turkije een paar van de economische banden kan kosten waarvan het land afhankelijk is.

Support Project Syndicate’s mission

Project Syndicate needs your help to provide readers everywhere equal access to the ideas and debates shaping their lives.

Learn more

De tijd is voor Erdoğan aangebroken om besluiten te nemen. Ofwel hij hernieuwt de toewijding van zijn land aan een nauw partnerschap met de EU, met alle welvaart die daaruit kan voortvloeien, of hij blijft Turkije naar een toekomst van despotisme en isolement brengen, waarin hij zo nu en dan op een troostend telefoontje van het Kremlin mag hopen, maar op weinig meer dan dat. Een echte keuze is dit niet. Omwille van de Turkse burgers is te hopen dat Erdoğan dat ook inziet.

Vertaling: Menno Grootveld