2

Het Snowden-effect

MADRID – Het voortdurende lekken van geheime informatie door Edward Snowden, een voormalige medewerker van de Amerikaanse Nationale Veiligheidsdienst NSA, heeft geleid tot een verhit debat over de privacy en het internationale recht, dat helaas de geostrategische dimensie van zijn acties heeft overschaduwd. In feite maken de onthullingen van Snowden over de Amerikaanse spionageprogramma's en zijn eigen aanhoudende strijd om uitlevering te voorkomen veel duidelijk over de prioriteiten van de Amerikaanse president Barack Obama ten aanzien van de buitenlandse betrekkingen van zijn land.

Meer dan bij enige andere nieuwgekozen president uit de recente geschiedenis waren de verwachtingen over Obama wereldwijd hooggespannen. Toch heeft hij bewezen vooral, zo niet uitsluitend, geïnteresseerd te zijn geweest in binnenlandse aangelegenheden, wat heeft geresulteerd in een buitenlands beleid dat vrijwel uitsluitend bestond uit reageren. De Snowden-affaire benadrukt hier drie elementen van: de betrekkingen tussen de VS en Rusland, de Amerikaanse invloed in Zuid-Amerika, en de Amerikaanse relaties met Europa.

De manier waarop het Kremlin met deze zaak is omgesprongen duidt op de gespannen staat van de relaties tussen de VS en Rusland. In de nasleep van de slecht afgelopen 'herstart' van de bilaterale betrekkingen is Rusland gretig gebleken om zijn mondiale positie als rivaal van de VS te behouden. Veel mensen uit beide kampen zijn daardoor teruggekeerd naar een Koude Oorlogsmentaliteit. Door in die val te trappen hebben de VS de Russische president Vladimir Poetin van prachtig materiaal voorzien om politieke punten te scoren en zijn binnenlandse positie te verstevigen.

Poetin ziet het anti-Amerikanisme als een effectieve bliksemafleider voor de binnenlandse ontevredenheid. Door ontwikkelingen als de invoering door het Amerikaanse Congres van de Magnitsky Act - in Rusland afgeschilderd als een Amerikaanse provocatie - heeft het Kremlin in eigen land steun kunnen vergaren voor vergeldingsmaatregelen, zoals een verbod op buitenlandse adopties, die tevens als excuus dienen voor fors optreden tegen binnenlandse opponenten.