9

Levensreddende geneesmiddelen voor iedereen

PRINCETON – De dodelijke epidemie van ebola in Liberia, Sierra Leone en Guinee die vorig jaar uitbrak heeft een probleem in de productie van geneesmiddelen onder de aandacht gebracht. Toen eenmaal duidelijk was dat de epidemie niet snel zou kunnen worden ingedamd, zorgden diverse bedrijven voor klinische proeven met potentiële therapieën en vaccins, erop zinspelend dat ze al over het vermogen beschikten om werkzame medicijnen te produceren.

Ebola is geen nieuwe ziekte: zij werd voor het eerst in 1976 ontdekt. Vóór 2014 vond de grootste uitbraak echter in Oeganda plaats, in 2000, toen 425 mensen werden besmet en 224 het leven lieten. Hoewel bekend was dat ebola besmettelijk en vaak dodelijk was, werd gedacht dat louter de verarmde plattelandsbevolking van Afrika gevaar zou lopen. Voor farmaceutische firma's was de ontwikkeling van een vaccin of therapie commercieel niet aantrekkelijk, zodat dit geen investeringen rechtvaardigde.

Erdogan

Whither Turkey?

Sinan Ülgen engages the views of Carl Bildt, Dani Rodrik, Marietje Schaake, and others on the future of one of the world’s most strategically important countries in the aftermath of July’s failed coup.

Dit veranderde allemaal met de jongste uitbraak. In september 2014 voorspelden de United States Centers for Disease Control and Prevention dat er in het ergste geval binnen vier maanden 1,4 miljoen mensen konden worden besmet. De door de media gevoede angst dat de ziekte zich zou kunnen verspreiden naar de rijke landen leidde tot uitzonderlijke voorzorgsmaatregelen. In de Verenigde Staten vroeg president Barack Obama het Congres om $6,2 mrd, waarvan $2,4 mrd bedoeld was om het risico terug te dringen dat de ziekte naar Amerika zou overspringen en om vijftig Amerikaanse behandelingscentra in te richten.

Het slechtst denkbare scenario werd gelukkig geen werkelijkheid. De beste schatting is dat er tot en met april dit jaar 25.000 mensen zijn geïnfecteerd, met ongeveer tienduizend doden als gevolg. Buiten West-Afrika hebben zich minder dan dertig besmettingen voorgedaan en slechts vijf sterfgevallen. Niettemin hebben de angst en vooral het vooruitzicht van een nieuwe en lucratieve markt de farmaceutische industrie ertoe aangezet zich te haasten om met ebola samenhangende producten te ontwikkelen. Gezondheidsfunctionarissen klaagden juist dat er in een eerder stadium niets was gedaan.

Ik bekritiseer de farmaceutische bedrijven niet dat ze geen ebola-vaccin hebben ontwikkeld toen er nog geen markt voor was. Het zijn geen liefdadigheidsinstellingen. Als we willen dat ze producten maken die de armen in de ontwikkelingslanden helpen, moeten we manieren zien te vinden om hen – en hun aandeelhouders – een rendement op hun investering te geven.

Terwijl farmaceutische bedrijven de prikkels ontberen om de armen in de ontwikkelingslanden te helpen, zijn er krachtige prikkels om ze producten te laten ontwikkelen voor de mensen in de rijke landen. Eén geneesmiddel, Soliris, kost $440,000 per patient per jaar. GiveWell schat daarentegen dat de kosten van het redden van levens door het verspreiden van muskietennetten in regio's waar malaria de grootste doodsoorzaak is, $3400 bedragen. Gezien het feit dat de meeste levens die worden gered die van kinderen zijn, die zelfs in de ontwikkelingslanden een levensverwachting van minstens vijftig jaar hebben, komt dit neer op een bedrag van $68 per jaar voor een leven dat kan worden gered. Moeten we werkelijk de waarde van het leven van iemand in een rijk land ruim zesduizend maal hoger aanslaan dan de waarde van het leven van een verarmd kind in een ontwikkelingsland?

Omdat de overgrote meerderheid van het medisch en farmaceutisch onderzoek is gericht op producten die door mensen in de rijke landen worden gekocht, compenseert dit slechts een deel van de mondiale lasten die door ziekten worden teweeggebracht. Sommig door overheden en stichtingen gefinancierd onderzoek houdt zich vooral bezig met ziekten waardoor arme mensen getroffen worden, maar deze inspanningen zijn niet systematisch en maken geen gebruik van de prikkels die goed werken om de farmaceutische innovatie elders te bevorderen.

Eén veelbelovende poging om deze onevenwichtigheid te corrigeren is het voorstel voor een Health Impact Fund dat Thomas Pogge, directeur van het Global Justice Program aan de Universiteit van Yale, en Aidan Hollis, een econoom aan de Universiteit van Calgary, zeven jaar geleden hebben gelanceerd. Als het Health Impact Fund toereikend zou kunnen worden gefinancierd, zou het prikkels bieden om producten te ontwikkelen in verhouding tot hun invloed op het terugdringen van de mondiale lasten die met ziekten gepaard gaan.

Het is lang niet zeker dat het bestaan van zo'n fonds vóór de recente ebola-uitbraak zou hebben geleid tot de ontwikkeling van vaccins of een therapie voor de ziekte. Maar farmaceutische bedrijven zouden zulke producten wél hebben overwogen – evenals andere therapieën, waar dan ook ter wereld, om levens te redden of de gezondheid te verbeteren, ongeacht het vermogen van mensen om te betalen.

Pogge en Hollis hebben hun voorstel nu verfijnd, zodat het klaar is voor een proefneming in de echte wereld. Een bedrijf dat een product ontwikkelt zou een soort 'subsidie' krijgen, op basis van zijn aandeel in de verbeteringen van de volksgezondheid die worden verwezenlijkt door alle producten die strijden om de beschikbare fondsen. Wat echter nog steeds nodig is, is een toereikende hoeveelheid geld voor de subsidies – wellicht $100 mln van overheden, NGO's, stichtingen en de farmaceutische industrie – waarmee serieuze investeringen zouden worden aangemoedigd.

Support Project Syndicate’s mission

Project Syndicate needs your help to provide readers everywhere equal access to the ideas and debates shaping their lives.

Learn more

Zo'n pilotprogramma zou arme patiënten ten goede komen en het vermogen van wetenschappers op de proef stellen om de gevolgen voor de gezondheid eerlijk en nauwkeurig te meten. Het zou ook het bewijsmateriaal leveren dat naar overheden, stichtingen en mondiale instellingen moet gaan om de veel grotere bedragen los te krijgen, nodig om het huidige systeem van prikkels die richting geven aan de besluiten van farmaciebedrijven uit te breiden. Als de pilot succesvol is zullen we een manier hebben gevonden om de ontwikkeling van geneesmiddelen en vaccins te ondersteunen die gelijk gewicht toekent aan de bescherming van de levens en de verbetering van de gezondheid van alle mensen, ongeacht hun nationaliteit of rijkdom.

Vertaling: Menno Grootveld