FABRICE COFFRINI/Getty Images

Сауда, технология және Си Цзиньпин мәселесі

НЬЮ-ЙОРК – 2017 жылғы Дүниежүзілік экономикалық форумның ашылу салтанатында Қытай төрағасы Си Цзиньпин Чарльз Диккенстің әйгілі сөзін қайталап, “біздің заман  – ең жақсы да, ең қиын заман” деді. “Қазір біз қайшылықтар дәуірінде өмір сүріп жатырмыз”, – деп сөзін жалғады Қытай төрағасы. Бір жағынан, “материалдық байлықтың артуы және ғылым мен технологияның алға жылжуы” бұрын-соңды болмаған қарқынды дамуға жол ашты. Екінші жағынан, “жиілеген аймақтық конфликтілер, терроризм мен босқындар, кедейлік пен жұмыссыздық және табыс деңгейінің арасындағы айырмашылықтың ұлғаюы” сияқты жаһандық сын-қатерлер болашаққа деген сенімді азайтып барады.

“Әлем қандай қателік жіберді?” деп сұрады Си Цзиньпин.

Бәлкім, бұл сұрақтың жауабы Цзиньпин “Қытайды бақуаттылыққа жетелейтін басты нәрсе” деп атаған технологияның өзінде жатқан шығар. Мүмкін біз технологиялық прогресстің маңызды тұсына келіп, оны дұрыс байқамай тұрған болармыз.

Адамзат тастан сайман жасауды үйренген ерте замандардан бері-ақ технология біздің өмірімізді танымастай өзгертіп келеді. Мұндай ұзақ процестерде технологиялық өзгерістердің күтпеген сын-қатерлерге алып келуі – заңды құбылыс.

Мұндай шешуші кезең – Индустриялық революция. Революция болған жер – орта ғасырлардағы Британияда прогресс біршама қиындықпен жүрді. Кей жұмысшылар 12-14 сағат жұмыс істеді, теңсіздік ұлғая берді. Баланы еңбекке жегу қазіргі сахаралық Африканың кедей елдеріндегіден де кең тараған еді. 

Ал қазір Еуропа жоғары деңгейде тұр. Экономика саласындағы Адам Смит пен Антуан Курно жүргізген маңызды зерттеулер прогрессивті табыс салығы сияқты жаңашыл интервенцияға, жаңа еңбек заңдары мен ережелердің қалыптасуына алып келді. Соның нәтижесінде Индустриялық революция экономикалық дамуды жеделдетіп, халықтың әл-ауқатын арттырды.

Subscribe now

Exclusive explainers, thematic deep dives, interviews with world leaders, and our Year Ahead magazine. Choose an On Point experience that’s right for you.

Learn More

Адамзат даму кезеңінде басқа “индустриялық революцияларды” да көрді, солардың бірі қазір жүріп жатыр. “Төртінші индустриялық революция” сандық технологияға, соның ішінде “қызметкерлерді байланыстыру технологиясына” (түрлі құрлықтардағы қызметкерлердің бір уақытта қатар жұмыс істеуіне мүмкіндік беретін технология), ал соңғы кездері жасанды интеллект пен роботқа негізделеді.

Бұл жетістіктер экономикалық жаһандануға серпін берді, ал ол, Си Цзиньпин атап өткендей, Индустриялық революция сияқты бұрын-соңды болмаған прогреске қол жеткізіп, теңсіздіктің артуы, қызметкерлер рөлінің төмендеуі сияқты сын-қатерлер де туғызды. Алайда, 19 ғасырдағы Еуропа сияқты осы сын-қатерлермен күресудің орнына әлемнің көп бөлігі саяси поляризацияға бой алдырды, ал бұл национализм мен өзара айыптауды өршітті. Ең қиыны, Дональд Трамп басқарған АҚШ “қанға – қан” принципіне негізделген сауда соғысын бастап берді, бұл бүкіл әлемді, соның ішінде АҚШ-тың өзін тоқырауға ұшыратады.

Мұны істеп жүргендер жаһанданудың табиғи құбылыс екенін түсінбейді. Бұл – миллиардтаған адамның қолдарында бар мүмкіндікті пайдалана отырып күнделікті қабылдаған шешімдерінің нәтижесі. Жаһандануға қарсы шығу – “ғимараттың құлауына тартылыс күші кінәлі” деген сияқты орынсыз нәрсе. Дүниежүзілік экономикалық форумда Си Цзиньпин атап өткендей, бұл – “бір адамның не бір елдің ойлап тапқаны емес, ғылым мен технологиялық прогрестің заңды нәтижесі”.

Ал Трамптың сауда соғысына келсек, АҚШ саясаты экономистер жиі айтып жүрген екіжақты сауда дефицитіне қатысты түсініспеушілікке негізделіп отыр. Трамптың сөзіне сенсек, сауда дефициті – үлкен жеңіліс, ал АҚШ-пен арада профициті жоғары Мексика, Қытай сияқты елдер әділетсіз, біржақты саясат жүргізіп отыр. Сондықтан, оларды ақша төлеуге мәжбүрлеу керек.

Бұл пікірдің қате екенін түсіну үшін өзіңіздің жақын маңдағы азық-түлік дүкенімен арадағы қарым-қатынасыңызды қарастырыңыз. Әр жылдың соңында дүкенмен арада үлкен “сауда дефициті” бар екенін байқайсыз, себебі дүкен сізге тауар сатады, ал сіз дүкенге ештеңе сатпайсыз. “Екіжақты сауда жөнінен Қытай АҚШ-қа қарыз” деген – “жыл бойы ақшамды алып келген дүкен маған қарыз” дегенге саяды. Іс жүзінде сізді ешкім алдаған жоқ, сізбен арадағы қарым-қатынаста “дефицит” қалыптасқан жұмыс берушіңіз де сізді алдаған жоқ. Керісінше, сіз өз қажеттілігіңіз үшін екі жаққа тиімді транзакциялар жасадыңыздар.

Қазіргі экономика екіжақты сауда дефицитіне тәуелді, онсыз ол құрдымға кетеді. Озық технология мен жаппай мамандану дәуірінде барлығын өз ішінде не екі ел арасында өндіруге ұмтылу – тым қымбат шаруа.

Әзірге АҚШ “әріптестеріміз бізге төлеуі керек” деген талабынан қайтпайтын тәрізді. Ендеше Канада, Еуропа, Мексика сияқты экономикалар Трамп енгізген тарифтердің зардабын азайту үшін Американың әлемдегі басты бәсекелесі – Қытаймен байланысты күшейте бастайтын шығар. Ал АҚШ компаниялары қарымта тарифтерден бас сауғалау үшін өнімдерін басқа жаққа көшіре бастауы мүмкін. Жақында  Harley-Davidson осылай істейміз мәлімдеме жасады.

Біз келіп тірелген технологиялық прогресстің шарықтау шегі бүкіл елдер арасында шиеленіс туғызғанын мойындауымыз керек. Бірақ, технологиялық прогрестің кесірінен болған сын-қатерлер үшін бір-бірімізді кінәлағанның орнына оларды шешудің жолдарын бірлесіп іздеуіміз керек. Ал кінәлау саясаты жағдайды одан әрі ушықтырады. Шешу жолдарын бірлесе іздеуден бас тартқан кез келген ел басқа елдердің барлығында шиеленіс туғызып, ақыр соңында өзі көш соңында қалып қоюы ықтимал.

http://prosyn.org/ZBWAOno/kk;

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.