9

Democratie versus de eurozone

BRUSSEL – De Europese Unie is een vrijwillige quasi-federatie van soevereine en democratische staten, waar verkiezingen ertoe doen en ieder land probeert zijn eigen lot te bepalen, ongeacht de wensen van zijn partners. Maar het zou iedereen nu toch ook wel duidelijk moeten zijn dat de eurozone ontworpen is met een heel andere institutionele inrichting in het achterhoofd. Dit verschil tussen theorie en praktijk is een van de belangrijkste oorzaken van de huidige crisis van de monetaire unie gebleken.

Vorig jaar oktober stelde de toenmalige Griekse premier Georgios Papandreou voor een referendum te houden over het tweede steunpakket voor Griekenland, waarover zojuist overeenstemming was bereikt op de topconferentie van de Europese Unie in Brussel. Hij werd snel van zijn voornemen afgebracht door de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de voormalige Franse president Nicolas Sarkozy, en de Grieken hebben er nooit over kunnen stemmen.

Maar nu, nog geen jaar later, vindt het referendum de facto alsnog plaats. In een unie van democratieën is het nu eenmaal onmogelijk soevereine landen te dwingen zich aan de regels te houden als hun burgers die niet meer accepteren.

Dit heeft vergaande gevolgen: al die geweldige plannen om een politieke unie te scheppen, ter ondersteuning van de euro met een gemeenschappelijk begrotingsbeleid, zullen niet werken zolang de lidstaten van de Europese Unie democratisch en soeverein blijven. Regeringen kunnen verdragen tekenen en plechtig beloven hun begrotingsbeleid ondergeschikt te zullen maken aan Europese regels (of, om preciezer te zijn, aan de wensen van Duitsland en de Europese Centrale Bank). Maar uiteindelijk blijft het 'volk' de echte soeverein, die ervoor kan kiezen de beloften van de regering te negeren en ieder aanpassingsprogramma van 'Brussel' te verwerpen.