8

De terugkeer van gele koorts

SEATTLE – Nog voordat de gruwelen van de laatste ebola-uitbraak in West-Afrika zelfs maar uit ons herinnering konden beginnen weg te ebben is het zika-virus opgekomen als groot gevaar voor de mondiale volksgezondheid, en houdt nu artsen en onderzoekers bezig in Zuid-Amerika, Centraal-Amerika, en het Caribisch gebied. Toch stijgt het dodental door een ander virus ook snel, te weten gele koorts.

In zuidwestelijk Afrika kijkt Angola een ernstige gele koorts epidemie in het gezicht – de eerste in dertig jaar. Sinds het virus afgelopen december opdook in Luanda, de hoofdstad en grootste stad van Angola, heeft het 293 mensen gedood en wordt het verdacht 2267 mensen te hebben besmet. Het virus heeft zich nu verspreid naar zes van de achttien provincies van het land. Reizigers hebben het meegebracht naar China, de Democratische Republiek Congo, en Kenia. Namibië en Zambia verkeren in de hoogste alarmfase.

Chicago Pollution

Climate Change in the Trumpocene Age

Bo Lidegaard argues that the US president-elect’s ability to derail global progress toward a green economy is more limited than many believe.

Het gele koorts-virus wordt overgebracht door de Aedes aegypti – dezelfde mug die zika verspreid. De symptomen zijn koorts, spierpijn, hoofdpijn, overgeven, en uitputting. Ten minste de helft van de niet behandelde patiënten met zware gevallen van gele koorts sterft binnen tien tot veertien dagen.

Het goede nieuws is dat gele koorts in tegenstelling tot zika of ebola kan worden beheerst met een effectief vaccin, dat levenslange immuniteit biedt binnen een maand na toediening. En inentingen vormen dan ook de kern van het Angolese Nationale Respons Plan dat eerder dit jaar werd opgezet met als doel het gele koorts-vaccin toe te dienen aan meer dan 6,4 miljoen mensen in de provincie Luanda. Tot nu toe is bijna 90% van die bedoelde bevolking gevaccineerd, grotendeels dankzij de Wereldgezondheidsorganisatie, de International Coordinating Group for Vaccine Provision, en door andere landen, waaronder Zuid-Soedan en Brazilië, die samen zo’n 7,35 miljoen doses van het vaccin beschikbaar hebben gesteld.

Deze massale vaccinatie inspanning heeft de verspreiding van gele koorts gestuit, maar om de uitbraak te stoppen moet er niet alleen gecontinueerd gevaccineerd worden in Luanda, waar nog eens 1,5 miljoen mensen een infectie riskeren, maar moeten andere getroffen provincies ook meegenomen worden. Dit zal een grote uitdaging worden.

Een cruciaal probleem zijn de kosten. In 2013 kostte het gele koorts-vaccin in Afrika 82 dollarcent per dosis – een prijs die de meeste ontwikkelingslanden zich niet kunnen veroorloven. Een rapport van Artsen Zonder Grenzen uit 2015 heeft laten zien dat het vaccin nu bijna zeventig maal duurder is dan in 2001.

Wat de situatie nog verslechtert is dat zelfs wanneer de landen genoeg geld hebben er ernstige toeleveringsproblemen zijn. Het Pasteur Instituut in Dakar, Senegal, een van de slechts vier faciliteiten in de wereld die gele koorts-vaccins produceert maakt ongeveer tien miljoen doses per jaar, en het productieproces valt zeer moeilijk op te schalen. Bovendien staat het Pasteur Instituut op het punt om te sluiten voor een renovatie van vijf maanden, en zal het gedurende deze tijd niet in staat zijn om vaccins te produceren.

Gelukkig zal de situatie gaan verbeteren. Het Pasteur Instituut bouwt een nieuwe fabriek ongeveer dertig kilometer buiten Dakar, in Diamniadio, waarvan verwacht wordt dat die de productie tegen 2019 verdriedubbeld zal hebben. Een andere producent van vaccins tegen gele koorts, Sanofi Pasteur in Frankrijk gaat zijn productiecapaciteit ook uitbreiden. (De twee andere producenten zijn gevestigd Brazilië en Rusland.)

Op dit moment echter is het aanbod beperkt. Een manier om de bestaande voorraden op te rekken zou kunnen zijn om een gedeeltelijke dosis toe te dienen (een vijfde van de gewoonlijke dosis), waarvan ook is aangetoond dat deze tegen gele koorts beschermt.

Maar zelfs dat zal wellicht niet afdoende zijn als het virus zich verder verspreid. En helaas betekent de grote dichtheid Aedes aegypti-muggen in de getroffen gebieden dat het gevaar van besmetting hoog blijft.

Een uitbraak in een regio als Azië, dat geen ervaring heeft met een gele koorts-epidemie en geen capaciteit om het vaccin te produceren, zou in het bijzonder moeilijk zijn om te beheersen. Volgens John P. Woodall, stichter van de ziekte-alarmservice ProMED, zouden er wanneer gele koorts zich verspreid naar delen van Azië met het juiste klimaat en muggensoorten honderdduizenden mensen besmet kunnen raken (en mogelijk sterven) voordat voorraden vaccin zouden kunnen worden aangeleverd.

Het virus heeft ook het potentieel zich naar het Amerikaanse continent te verspreiden, dat thuis is van loten van de Aedes-mug die niet alleen gele koorts overbrengen maar ook dengue, zika, en chikungunya. De Pan-Amerikaanse gezondheidsorganisatie heeft al een epidemiologisch alarm uitgegeven voor gele koorts in Latijns-Amerika.

Om de verspreiding van gele koorts te beperken eist internationale gezondheidsregulering dat alle reizigers naar de 34 landen waar gele koorts inheems is een vaccinatiebewijs tonen. Maar de implementatie van deze regels is afhankelijk van de capaciteiten van elk land en is daarom verre van perfect. Er zijn totaal al negen in het laboratorium bevestigde gevallen van gele koorts geïmporteerd uit Angola gerapporteerd door het National IHR Focal Point uit China. Berichten over besmetting met gele koorts bij niet gevaccineerde reizigers die terugkomen uit een land waar inenting tegen de ziekte verplicht is onderstreept de noodzaak de implementatie van vaccinatie-eisen krachtiger te ondersteunen.

Fake news or real views Learn More

De Wereldgezondheidsorganisatie werkt nauw samen met verschillende partners en de Angolese regering om de huidige uitbraak te bedwingen. Maar zoals sommige gezondheidsexperts hebben benadrukt, moet er nog meer gedaan worden. De WHO moet nu een noodcomité in het leven roepen om een bredere internationale respons te coördineren, fondsen te mobiliseren, en een snelle opschaling van de vaccinproductie te leiden, zowel als een ‘permanent noodcomité’ dat in staat is om toekomstige volksgezondheidcrises snel en effectief het hoofd te bieden.

Vertaling Melle Trap