10

De 'creatieve vernietiging' aan het werk

OXFORD – De hele geschiedenis door heeft de technologische vooruitgang voor enorme rijkdom gezorgd, maar ook grote ontwrichtingen teweeggebracht. De staalindustrie van de Verenigde Staten heeft bijvoorbeeld in de jaren zestig een grote verandering ondergaan, toen grote, geïntegreerde staalfabrieken geleidelijk aan door kleine fabrieken werden vervangen, waardoor de economische basis van steden als Pittsburgh, Pennsylvania, en Youngstown, Ohio verloren ging. De kleine fabrieken zorgden echter voor een enorme toename van de productiviteit en voor nieuwe soorten werk elders.

Het verhaal van de Amerikaanse staalindustrie is een illustratie van een belangrijke les over een proces dat door de econoom Joseph Schumpeter “creatieve vernietiging” is gedoopt: economische groei op de langere termijn betekent meer dan louter een toename van de productie in bestaande fabrieken; het betekent ook structurele veranderingen in de werkgelegenheid.

Erdogan

Whither Turkey?

Sinan Ülgen engages the views of Carl Bildt, Dani Rodrik, Marietje Schaake, and others on the future of one of the world’s most strategically important countries in the aftermath of July’s failed coup.

We kunnen een soortgelijk fenomeen waarnemen in de huidige revolutie op het gebied van de informatie- en communicatietechnologie (ICT), die de meeste onderdelen van de moderne werkplek heeft beïnvloed, zelfs die onderdelen die niet rechtstreeks verband houden met computerprogrammering of software-ontwerp. Computertechnologieën hebben tot welvarende nieuwe bedrijven (en clusters van bedrijven) geleid, terwijl bepaalde fabrieksarbeiders overbodig zijn geworden en oudere fabriekssteden in verval zijn geraakt.

Maar steden als Detroit, Lille of Leeds hebben geen pijn geleden door toedoen van een dalende industriële productie; integendeel, de productie is in deze steden het afgelopen decennium juist gestegen. Hun neergang is een rechtstreeks gevolg van hun onvermogen om andere soorten werkgelegenheid aan te trekken. In plaats van te proberen vast te houden aan het verleden door oude industrieën te beschermen, zouden overheidsfunctionarissen zich moeten richten op het managen van de overgang naar nieuwe soorten werk. Daarvoor is een beter begrip nodig van opkomende technologieën, en van de manier waarop zij verschillen van de technologieën die zij vervangen.

Een belangrijk onderdeel van de vroege fabriekstechnologieën van de Industriële Revolutie was dat zij in de plaats kwamen van relatief goed geschoolde vaklieden, waardoor de vraag naar ongeschoolde fabrieksarbeiders toenam. De door Henry Ford in 1913 geïntroduceerde lopende band voor de fabricage van auto's was specifiek ontworpen om ongeschoolde arbeiders met machines te laten werken, zodat het bedrijf zijn populaire T-model kon produceren – de eerste auto die Amerikanen uit de middenklasse zich konden veroorloven.

Een groot deel van het verhaal van de industriële ontwikkeling in de afgelopen eeuw kan worden gezien in termen van de concurrentie tussen een steeds beter opgeleide beroepsbevolking en nieuwe technologie die hun vaardigheden overbodig zou maken. We zijn al getuige geweest van de opkomst – niet in de laatste plaats in de auto-industrie – van robots die routinematige handelingen kunnen uitvoeren die ooit werden verricht door duizenden lopende bandarbeiders met een middeninkomen.

Een nog grotere ontwrichting van de werkplek ligt al in het verschiet. Ook al blijkt uit de geschiedenis dat je voorzichtig moet zijn met het voorspellen van de wending die de technologische vooruitgang zal nemen, we hebben een redelijk goed idee waartoe computers in de nabije toekomst in staat zullen zijn, omdat de betreffende technologieën nu al worden ontwikkeld. We weten bijvoorbeeld dat een breed scala aan taken waarvoor nu nog geschoolde werknemers nodig zijn sterk kan worden vereenvoudigd met behulp van 'big data' en geavanceerde algoritmes.

Eén dikwijls genoemd voorbeeld daarvan is het eDiscovery-platform van Symantec Clearwell, dat taalanalyses gebruikt om algemene concepten in documenten te identificeren. De software zou in staat zijn om ruim 570.000 documenten in slechts twee dagen te analyseren en te sorteren. Clearwell verandert de juridische bedrijfstak door computers in te zetten voor aan rechtszaken voorafgaand onderzoek en taken uit te voeren die normaal door juridische medewerkers of zelfs door advocaten worden verricht.

Op dezelfde manier betekenen verbeteringen in de sensor-technologie dat veel banen in de transport- en logistieksector spoedig volledig geautomatiseerd zullen worden. En het is niet zo vergezocht om te bedenken dat zaken als de zelfbesturende auto's van Google op een dag buschauffeurs en taxichauffeurs overbodig zullen maken. Zelfs tot nu toe veilige baantjes in de dienstensector voor laaggeschoolden zouden wel eens niet aan automatisering kunnen ontkomen. De vraag naar persoonlijke en huishoudrobots groeit nu al met ongeveer 20% per jaar.

De arbeidsmarkt zou opnieuw een tijdperk van technologische ontwrichting en stijgende inkomensongelijkheid kunnen ingaan. Daardoor wordt een nog belangrijker vraag onderstreept: Waar zullen de nieuwe soorten werk worden geschapen? Er zijn al tekenen van wat de toekomst voor ons in petto heeft. De technologische vooruitgang leidt tot vraag naar big data-architecten en -analisten, clouddienstspecialisten, software-ontwikkelaars en professionals op het gebied van de digitale marketing – beroepen die vijf jaar geleden nog nauwelijks bestonden.

Finland biedt waardevolle lessen als het gaat om de vraag hoe steden en landen zich aan deze ontwikkelingen moeten aanpassen. De Finse economie leed aanvankelijk onder het onvermogen van het grootste bedrijf, Nokia, om zich aan te passen aan smartphonetechnologieën. Maar diverse Finse start-ups hebben sindsdien nieuwe ondernemingen gebouwd op basis van smartphone-software. In 2011 hadden vroegere medewerkers van Nokia al 220 van dat soort bedrijfjes opgezet, en bij Rovio, dat ruim twaalf miljoen exemplaren heeft verkocht van zijn voor smartphones gemaakte spelletje “Angry Birds”, wemelt het van de voormalige Nokia-werknemers.

Deze omschakeling is geen toeval. De intensieve investeringen van Finland in onderwijs hebben gezorgd voor een veerkrachtige beroepsbevolking. Door te investeren in overdraagbare vaardigheden die niet beperkt zijn tot specifieke bedrijven of sectoren, of kwetsbaar zijn voor automatisering, heeft Finland een blauwdruk geleverd voor hoe je om moet gaan met technologische ontwrichting.

Support Project Syndicate’s mission

Project Syndicate needs your help to provide readers everywhere equal access to the ideas and debates shaping their lives.

Learn more

Ondanks de verspreiding van door big data gedreven technologieën duidt onderzoek erop dat de factor arbeid een relatief voordeel zal blijven houden op het gebied van de sociale intelligentie en creativiteit. Overheidsstrategieën voor het onderwijs moeten zich dus richten op het versterken van deze vaardigheden, zodat zij computertechnologieën aanvullen en er niet mee hoeven te concurreren.

Vertaling: Menno Grootveld