29

Brexit teruggedraaid?

LONDEN – De economische realiteit begint de valse hoop van veel Britten in te halen. Een jaar geleden toen een nipte meerderheid stemde voor terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie geloofden ze de beloften van de tabloids en van de politici die de Leave-campagne steunden dat de Brexit hun levenstandaard niet zou verlagen nog. En ze hebben deze standaard afgelopen jaar ook in stand weten te houden door de schulden van huishoudens op te laten lopen.

Dit heeft een tijdje gewerkt omdat de hieruit volgende grotere gezinsconsumptie de economie stimuleerde. Maar het moment van de waarheid voor de Britse economie komt snel naderbij. De laatste cijfers gepubliceerd door de Bank of England laten zien dat de lonen de inflatie niet meer bijhouden, dus de reële inkomens zijn beginnen te dalen.

Terwijl deze trend de komende maanden doorzet zullen huishoudens zich snel realiseren dat hun levenstandaard daalt en zullen hun uitgavenpatroon aan moeten passen. Wat de zaken nog verergert is dat ze zich ook zullen realiseren dat ze teveel schulden hebben opgebouwd en zullen moeten afbouwen, wat de gezinsconsumptie die de economie in stand hield nog verder zal reduceren.

Bovendien heeft de Bank of England dezelfde fout gemaakt als het gemiddelde huishouden: ze onderschatte de impact van de inflatie en zal nu een inhaalslag moeten maken door de rentetarieven op procyclische manier te verhogen. Deze hogere tarieven zullen de schulden van huishoudens nog moeilijker af te betalen maken.

De Britten naderen snel het omslagpunt dat alle onhoudbare economische trends karakteriseert. Ik refereer graag aan zo een omslagpunt als ‘reflexiviteit’, waarbij zowel oorzaak als gevolg elkaar wederzijds vormgegeven.

De economische realiteit wordt versterkt door de politieke realiteit. Het is een feit dat Brexit een verlies-verlies situatie is en schadelijk voor zowel Groot-Brittannië als de EU. Het Brexit-referendum kan niet ongedaan gemaakt worden, maar mensen kunnen natuurlijk wel van gedachten veranderen.

Schijnbaar is dit nu het geval. De poging van premier Theresa May om haar onderhandelingspositie te versterken door tussentijds verkiezingen in te lassen is totaal mislukt: ze verloor haar meerderheid in het parlement en zorgde voor een verdeeld parlement (geen enkele partij heeft een meerderheid).

De voornaamste oorzaak van de nederlaag van May was haar fatale misstap voor te stellen dat ouderen een substantieel deel van hun sociale zorg uit eigen zak moeten gaan betalen, meestal gelijk aan de waarde van de huizen waar ze hun hele leven gewoond hebben. Deze ‘dementiebelasting’ zoals deze inmiddels bekend staat heeft de harde kern van de achterban May’s conservatieve partij, de ouderen, zwaar beledigd. Veel zijn ofwel niet gaan stemmen of hebben andere partijen gesteund.

De grotere opkomst van jongeren speelde ook een belangrijke rol bij May’s verlies. Velen van hen stemden uit protest op Labour, niet omdat ze lid willen worden van een vakbond of omdat ze leider Jeremy Corbyn zo steunen (alhoewel zijn optreden tijdens de campagne onverwacht sterk was).

De houding van de Britse jongeren naar de gezamenlijke markt is diametraal tegenovergesteld aan die van May en voorstanders van een ‘harde’ Brexit. Jonge mensen willen graag ofwel in Groot-Brittannië of elders in Europa een goedbetaalde baan vinden. In die zin komen hun belangen overeen met die van de Londense City waar een deel van die banen te vinden is.

Wanneer May aan de macht wil blijven moet ze haar benadering van de Brexit-onderhandelingen aanpassen. En er zijn tekenen dat ze hier toe bereid is.

Door de onderhandelingen die op 19 juni begonnen zijn in een sfeer van verzoening te benaderen zou May het met de EU eens kunnen worden over de te volgen agenda en overeen kunnen komen om lid van de gezamenlijke markt te blijven voor een periode lang genoeg om al het nodige juridische werk te volbrengen. Dit zou een grote opluchting voor de EU betekenen omdat dit de zwarte dag zal uitstellen wanneer de absentie van Groot-Brittannië een enorm gat in de begroting van de EU gaat slaan. Dit zou een win-winsituatie zijn.

Alleen door dit pad te bewandelen mag May hopen het parlement te overtuigen alle wetten aan te nemen die in werking moeten zijn wanneer de Brexit-gesprekken voltooid zijn en Groot-Brittannië zich uit de Unie terug trekt. Ze moet wellicht afstand doen van haar slecht overwogen alliantie met de Democratische Unionistische Partij in Ulster en een empathischer toenadering zoeken tot de Schotse Conservatieven in Schotland die graag een zachtere Brexit willen. May zal ook rekenschap af moeten leggen voor de zonden van de Tories in de Londense wijk Kensington met betrekking tot de brand in Grenfell Tower afgelopen week waarbij minstens dertig en wellicht veel meer mensen de dood vonden.

Wanneer May zo een strategie omhelst zou ze vervolgens een minderheidskabinet kunnen leiden, omdat niemand anders haar plaats wil innemen. Het zal nog steeds minstens vijf jaar duren om de Brexit te volbrengen in welke tijd er nieuwe verkiezingen plaats zullen vinden. En als alles goed gaat willen de twee partijen dan misschien al hertrouwen voordat ze überhaupt gescheiden zijn.

Vertaling Melle Trap