Andrew Caballero-Reynolds/Getty Images

De gezondheidszorgdekking mag de Afrikaanse ouderen niet negeren

DAR ES SALAAM – Mijn grootmoeder is 76 en mijn grootvader is 83. Zij hebben samen een vruchtbaar leven geleid, waarin ze zich bezig hebben gehouden met het verbouwen van gewassen en het weiden van vee, in een afgelegen dorp in de heuvels van het zuidwesten van Oeganda. Maar als ik aan hen denk, ben ik meer onder de indruk van hun goede gezondheid dan van hun harde werken.

Door de afgelegenheid van hun gemeenschap moeten mijn grootouders, iedere keer dat ze medische zorg nodig hebben, 40 kilometer naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis afleggen op motorfietsen die bekend staan als boda-bodas. Een retourtje kost hen ongeveer 50.000 Oegandese shilling (zo'n 12 euro). Daarnaast moeten ze, omdat ze onlangs wegens hun leeftijd uit de ziektekostenverzekering zijn gegooid, ook nog eens zelf het geld op tafel leggen voor hun behandeling. Met andere woorden: een bezoek aan de dokter is voor mijn grootouders – en voor veel oudere Afrikanen – zwaar, kostbaar en steeds zeldzamer.

De toegang tot gezondheidszorg is een obsessie voor deskundigen op het gebied van de internationale ontwikkeling. Tijdens de jaarlijkse World Health Assembly van de Wereldgezondheidsorganisatie in mei hebben functionarissen uit tientallen landen besproken hoe ze universele gezondheidszorg kunnen verwezenlijken via de Sustainable Development Goals (Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen) van de Verenigde Naties. En toch ging de meeste aandacht uit naar moeders, pasgeborenen en kinderen; oudere bevolkingsgroepen in de ontwikkelingslanden werden grotendeels genegeerd. Het onvermogen om deze omissie aan te pakken zou ertoe kunnen leiden dat een steeds groter deel van de bevolking het zonder betaalbare gezondheidszorg moet doen.

Volgens de Wereldbank is de levensverwachting in het ten zuiden van de Sahara gelegen deel van Afrika de afgelopen decennia gestaag gestegen, van slechts veertig jaar in 1960 tot zestig jaar nu. Als deze trend aanhoudt, zal het aantal Afrikanen dat ouder wordt dan zestig tegen 2050 ruimschoots verdubbeld  zijn. Dit is uiteraard goed nieuws; de levensduur is een belangrijke graadmeter van de menselijke ontwikkeling. Maar de groei van het aantal ouderen in Afrika zal een ramp zijn als langer leven een zieker leven betekent vanwege de ontoereikende gezondheidszorg.

In Oeganda ontberen veel gezondheidscentra op het platteland het personeel, de voorraden en de infrastructuur om in de behoeften van oudere patiënten te kunnen voorzien. Kleine klinieken verwijzen hun oudste patiënten doorgaans naar het dichtstbijzijnde grote ziekenhuis, dat vaak vele kilometers ver weg ligt. Het reizen per motorfiets over slechte wegen kan de medische toestand van patiënten verslechteren; maar als er geen andere opties zijn, moeten de zwakkeren kiezen tussen een hobbelige reis achterop een motorfiets en helemaal geen behandeling.

Het is moeilijk degenen een verwijt te maken die voor het laatste kiezen. Volgens een enquête door artsen van het Mulago National Referral Hospital in Kampala zijn boda-bodas in Oeganda de voornaamste oorzaak van onderweg opgelopen verwondingen. Tijdens de onderzoeksperiode vertegenwoordigden motorfietspassagiers 41% van de gewonden in het ziekenhuis, en de door hen opgelopen verwondingen namen 62,5% van het operatiebudget van het ziekenhuis voor hun rekening. Gezien de gevaren van het reizen is het niet zo vreemd dat mijn grootouders aarzelen hun toevlucht te nemen tot medische zorg.

Subscribe now

Exclusive explainers, thematic deep dives, interviews with world leaders, and our Year Ahead magazine. Choose an On Point experience that’s right for you.

Learn More

Uiteraard is het voornaamste obstakel voor de gezondheidszorg in Oeganda – net als overal elders – geld. In 2015 ontdekten onderzoekers van de Makere Universiteit dat het huishoudinkomen de belangrijkste bepalende factor is als het gaat om de toegang tot en het gebruik van gezondheidszorgdiensten door ouderen. Het verhaal is hetzelfde in de Verenigde Staten, waar de gemiddelde jaarlijkse kosten van de gezondheidszorg decennialang zijn gestegen. Maar terwijl oudere patiënten in de VS zich tot Medicare kunnen wenden (dat in 2017 15% van de federale overheidsuitgaven voor zijn rekening nam), krijgen de ouderen in de meeste Afrikaanse landen minder overheidssteun.

Toch betekent een tekort aan geoormerkte middelen niet dat de Afrikaanse leiders hun oudere kiezers mogen vergeten. Door de diensten in het kader van de ouderenzorg te combineren met bestaande programma's kan de gezondheidszorg worden uitgebreid naar minder goed bediende delen van de bevolking.

Op één enkele sector gerichte initiatieven, zoals programma's voor de behandeling van HIV en AIDS, kunnen bijvoorbeeld componenten omvatten die gunstig zijn voor ouderen. Gezondheidszorgwerkers die zwangere vrouwen en jonge moeders helpen, kunnen ook worden getraind om thuiszorg te verlenen in huishoudens met meerdere generaties. Voor dit soort initiatieven zijn geen grote geldbedragen nodig; de belangrijkste factoren bij de lancering ervan bestaan uit politieke steun en een effectieve programma-integratie.

De ontwikkelingslanden hebben aanzienlijke vooruitgang geboekt als het gaat om het verbeteren van de gezondheidszorg voor jongeren. Nu moeten we hetzelfde doen voor de ouderen. In Oeganda kan de nationale gezondheidszorgstrategie makkelijk worden versterkt door ouderen toe te voegen aan de lijst met zogenoemde kwetsbare groepen. Het integreren van opties voor de ouderenzorg in bestaande raamwerken – zoals het uitbreidingsprogramma voor de gezondheidszorg in Ethiopië, het op de gemeenschap gebaseerde gezondheidszorgprogramma in Tanzania, en de dorpsgezondheidszorgteams in mijn land – zijn andere manieren om de dekking uit te breiden.

Tenslotte moeten de gemeenschappelijke ziektekostenprogramma's worden herzien om de buitensluiting van arme oudere patiënten te voorkomen. Om de dekking te behouden en de ouderen van financiële rampen te vrijwaren, zijn hervormingen nodig om plannen te smeden die financieel gezond zijn en een grotere hoeveelheid verzekerden dienen.

We willen allemaal graag een lang en productief leven leiden – net als mijn grootouders hebben gedaan. Maar zonder levenslange toegang tot gezondheidszorg van hoge kwaliteit zal een lange levensduur eerder een kwestie van geluk dan van wetenschap zijn. De integriteit van iedere samenleving kan worden beoordeeld aan de hand van de vraag hoe goed zij haar jongste én haar oudste leden behandelt. En dat geldt ook voor regeringen.

Vertaling: Menno Grootveld

Help make our reporting on global health and development issues stronger by answering a short survey.

Take Survey

http://prosyn.org/IGZWuHh/nl;

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.