27

Дефляция циклы аяқталды ма?

КЕМБРИДЖ – 2008-2009 жылдардағы әлемдік қаржы дағдарысына дейін, дефляция озық экономикаларда саясаткерлер мен инвесторлар үшін алаңдаушылық себебі ретінде жоғалып кетті. Ол тек шамамен ұрпақ буыны бойы бағалардың тұрақты төмендеу қысымына ұшыраған Жапонияда болды. Ал енді дефляциялық қорқыныш қайтадан жоқ болып кетуде.

1960-шы жылдардың ортасына қарай, дамыған экономикалар өскелең инфляциялық қысымның дәуірін бастады, ол Америка Құрама Штаттарында кең ауқымды фискалдық және ақша-несие саясатымен айтарлықтай дәрежеде тұтанып, және 1970 жылы мұнай бағасының тез өсуімен қоздырылды. Стагфляция - төмен экономикалық өсу мен жоғары инфляция комбинациясы, ол сол онжылдықтың соңына қарай атақты сөз болды. Ең заманауи нарықтық болжамдар мұнай мен тауар бағасының үздіксіз жоғарылауын болжап, сол үрдістерді экстраполяциялады. Инфляция созылмалы құбылыс ретінде қарастырылып, саясаткерлер баға басқару элементтері мен табыс саясатына назар аударды. Нақты (инфляциямен түзетілген) қысқа мерзімді пайыздық ставкалар озық экономикалардың көбінде теріс мәнді болды.

Федералды резерв жүйесінің төрағасы Пол Волкердің 1979 жылы қазан айында АҚШ-тың монетарлық саясатын монументалды қатаңдатуы осы ұзақ циклді аяқтады.  Стагфляция жаңа дезинфляция деген сөзді шығарды, ол көптеген дамыған экономикаларда инфляция қарқыны қос таңбалы сандардан құлаған сәтті дәл сипаттады.

Бірақ дезинфляция (disinflation)  дефляциямен (deflation) бірдей емес. 1962 және 1986 жылдар арасында, суретте көрсетілгендей, бірде-бір озық экономикасы бар елде бағаның жылдық төмендеуі тіркелмеген. Көптеген дамушы нарықтардағы инфляция қарқыны бірнеше жағдайларда гиперинфляцияға ұшырап, үш  таңбалы сандарға дейін өсті. Сондай-ақ 1991 жылы Грецияда инфляция деңгейі шамамен 20% болды. Тіпті тарихи бағасы тұрақты Швейцарияда инфляция деңгейі 5% -дан жоғары шықты.