Saturday, November 1, 2014
8

Het verkeerde medicijn

BERKELEY – De crisis van de staatsfinanciën die Europa overspoelt is niet veroorzaakt door een verkwistend begrotingsbeleid, en zal ook niet worden opgelost door straffe bezuinigingen. Integendeel, de crisis wordt alleen maar verergerd door de bezuinigingen, die de euro onderuit halen en de wereldeconomie in een nieuwe duikvlucht dreigen te storten.

In 2007 waren Spanje en Ierland schoolvoorbeelden van begrotingsdiscipline, met een verhoudingsgewijs veel lagere staatsschuld dan Duitsland. Beleggers maakten zich geen zorgen over het risico dat Spanje of Ierland hun schulden niet zouden kunnen afbetalen, of over de aanhoudend hoge staatsschuld van Italië. Italië beroemde zich zelfs op het relatief laagste begrotingstekort van de eurozone, en de Italiaanse regering kon haar schulden makkelijk herfinancieren tegen een aantrekkelijke rente. Zelfs Griekenland kon, ondanks de snel eroderende concurrentiekracht en het steeds onhoudbaarder wordende begrotingstekort, het kapitaal aantrekken dat het land nodig had.

Misleid door het naar elkaar toe groeien van de rentepercentages op staatsobligaties na de lancering van de euro hebben beleggers een tien jaar durende kredietbloei gevoed in de particuliere sector van de minder ontwikkelde landen in de Europese periferie, en de vastgoedzeepbellen in Spanje en Ierland niet tijdig onderkend, evenmin als het wegglijden van Griekenland. Toen de groei scherp vertraagde en de kredietstromen in het kielzog van de Grote Recessie opdroogden, zijn de belastinginkomsten gekelderd, hebben overheden zich gedwongen gezien de schulden van de particuliere sector te socialiseren, en zijn de begrotingstekorten en de staatsschulden de pan uitgerezen.

Met uitzondering van Griekenland was de verslechtering van de overheidsfinanciën een symptoom van de crisis en niet de oorzaak ervan. Bovendien was de verslechtering voorspelbaar: uit de geschiedenis blijkt dat de staatsschuld explodeert in het kielzog van recessies die het gevolg zijn van financiële crises.

Het bewijsmateriaal overziend hebben de Europese leiders onder leiding van Duitsland het probleem verkeerd gediagnosticeerd als het gevolg van een spilziek begrotingsbeleid, waarvoor pijnlijke bezuinigingen het enige medicijn zijn. Op basis van dit inzicht is een aanzienlijke en snelle terugdringing van het begrotingstekort een voorwaarde voor het herstel van de geloofwaardigheid van regeringen en het beleggersvertrouwen, het indammen van de besmetting, het omlaag brengen van de rente en het doen opleven van de economische groei.

Er schuilt ook een element van risicobeheer in het bezuinigingspleidooi: soepele terugbetalingsvoorwaarden voor spilzieke regeringen zullen roekeloos gedrag in de toekoms bevorderen – want als je in het verleden begane zonden vergeeft, moedig je het zondigen alleen maar aan. Bovendien mogen deugdzame crediteuren onverantwoordelijke debiteuren niet te hulp schieten, ongeacht of het particuliere of publieke schuldenaren betreft. Vanuit dit perspectief zijn bezuinigingen noodzakelijk en de juiste straf voor onverlaten als Griekenland, Spanje en Italië.

Maar de bezuinigingen werken niet en zijn feitelijk contraproductief. Op de korte tot middellange termijn leidt fiscale consolidatie – of dit nu in de vorm geschiedt van lagere overheidsuitgaven of hogere belastingen –  tot een teruggang van de productie en de werkgelegenheid. Dat levert lagere belastinginkomsten, hogere tekorten en een hogere staatsschuld in verhouding tot het bbp op. Slimme beleggers en gefrustreerde kiezers zien in dat lage groei en hoge werkloosheid op de korte termijn het begrotingstekort en de staatsschuld doen oplopen. Dat is de reden dat de rente, na meer dan twee jaar, nog steeds stijgt en niet daalt in de landen die zuchten onder de zware bezuinigingen.

In feite bestaat er geen eenvoudig verband tussen de omvang van het begrotingstekort of de schuldenlast van een staat en de rente die die staat moet betalen. Britse staatsobligaties bieden nu een veel lagere rente dan die van Frankrijk, Italië of Spanje, ook al is de begrotingspositie van het Verenigd Koninkrijk veel slechter.

Griekenland zit gevangen in een klassieke schuldenval, omdat de rente op zijn staatsschuld nu aanzienlijk hoger is dan het groeipercentage van zijn bbp nog kan bijbenen. Spanje staat op de rand van de afgrond. De bezuinigingsdrift in Europa heeft de waarschuwing van het Internationale Monetaire Fonds bevestigd dat een overdreven fiscale consolidatie de economische activiteit ondermijnt, het marktvertrouwen doet wegebben en de steun onder de bevolking voor aanpassingen vermindert.

Op de langere termijn hebben veel landen van de eurozone, waaronder Duitsland, behoefte aan fiscale consolidatie om de verhouding tussen hun schuldenlast en hun bbp te stabiliseren en omlaag te brengen. Maar dit proces zou geleidelijk moeten verlopen en moeten worden uitgesteld tot de Europese economieën weer duurzaam aan het groeien zijn.

Structurele hervormingen zijn in de meeste Europese economieën nodig om de concurrentiekracht te versterken en de potentiële groei kracht bij te zetten. Maar zulke hervormingen kosten tijd: de Duitse bondskanselier Angela Merkel lijkt vergeten te zijn dat het meer dan tien jaar en ruwweg €2 bln aan subsidies voor structurele hervormingen heeft gekost om het vroegere Oost-Duitsland concurrerend te maken ten opzichte van de rest van het land.

De Italiaanse premier Mario Monti en de Franse president François Hollande hebben gelijk: Europa heeft een stoutmoedig, gecoördineerd beleid nodig om de groei aan te jagen, plus marktgerichte structurele hervormingen om de concurrentiekracht te bevorderen en een versoepeling van de begrotingsdoelstellingen, totdat de productie en de werkgelegenheid zich hebben hersteld.

Maar hoe kunnen belangrijke nieuwe groei-initiatieven worden gefinancierd? De werkelijkheid is dat de rest van Europa de groei niet kan doen herleven zonder Duitsland, en dat Duitsland blijft vasthouden aan het bezuinigingsmedicijn.

Met een bescheiden begrotingstekort, een ultra-lage rente en een groot overschot op de betalingsbalans heeft Duitsland de financiële vuurkracht om een aanzienlijke impuls te geven. Maar Duitsland ziet geen reden om zijn eigen economie te stimuleren, en is slechts bereid tot het overwegen van bescheiden maatregelen voor de eurozone, zoals extra kapitaal voor de Europese Investeringsbank, een klein proefprogramma voor 'projectobligaties' van de Europese Unie voor investeringen in infrastructuur en een versnelde uitgave van nog niet bestede structuurfondsen van de Europese Unie. Duitsland weigert zelfs toe te staan dat de bestedingen aan infrastructurele projecten met een hoge prioriteit worden uitgezonderd van de onrealistische doelstellingen van het nieuwe 'begrotingspact' van de EU.

Ondanks pleidooien van het IMF en de OESO blijft Duitsland ook onverzoenlijk gekant tegen euro-obligaties, die de financieringsmogelijkheden voor andere lidstaten van de eurozone zouden kunnen verruimen en de middelen van het Europese Stabiliteits Mechanisme zouden kunnen versterken. Dit ESM biedt momenteel geen geloofwaardige bescherming tegen een run op Spaanse of Italiaanse staatsobligaties – of op de Europese banken die deze obligaties bezitten. De steeds verder uit de hand lopende bankencrisis, waarbij sprake is van een kapitaalvlucht uit de periferie van de eurozone, zorgt ervoor dat de groeivooruitzichten van Europa nóg somberder zijn.

Het is waarschijnlijk te laat om Griekenland te redden. Maar een verschuiving naar een beleid dat de groei bevordert, ondersteund door de versoepeling van de begrotingsdoelstellingen en de uitgifte van euro-obligaties, is van cruciaal belang om Europa te behoeden voor een langdurige recessie, de Europese financiële markten te stabiliseren en een nieuwe ontwrichting van de mondiale kapitaalmarkten te voorkomen.

Vertaling: Menno Grootveld

Hide Comments Hide Comments Read Comments (8)

Please login or register to post a comment

  1. CommentedRoss Clem

    The ability of government to repay its debt determines the interest rate on its debt. Government must increase its income by increasing revenue based upon the growth of the private sector; or it must reduce the cost of government.


  2. Commentedjracforr jracforr

    The first sentence of this article stated that fiscal recklessness was not the cause of the debt crisis and it gave examples of the well managed !!?? Spanish and Irish governments. By the third paragraph it gave blatant examples of fiscal recklessness taking place in these countries, which created the the real-estate bubble.
    The governments of these countries derived tax revenues from these speculative investments done by the private sector and were conveniently blind to the
    looming danger they posed .
    The " governments were forced to socialize private-sector liabilities " when the speculative boom collapsed.
    " From this perspective austerity is the necessary and just penance for reprobates like Greece ,Spain and Italy'
    While this approach maybe morally correct it is economically suicidal as the article makes clear, so some burden sharing is inevitable.

  3. CommentedJephtah Lorch

    I beg to differ with Ms Tyson on the basics of the European (and not only) fiscal problem.

    The term 'growth' is used far to easily. Growth depends on household consumption, what is manufactures, shipped, serviced, etc. Yet, household spending is shrinking and has been doing so for many years. This is especially true in Europe where the population is getting older, birth rates are under 1.8 pointing at an inevitable future shrink, many immigrants are net expenses and, very important, a massive shift of jobs to SE Asia took place.

    I fail to understand how investments in infrastructure will provide more future jobs: people lack financial resources to use such infrastructure, it creates only short term government spending (serving very specific sectors), boosts profits of infrastructure contractors and return some of the government's funds as taxes. This will not create long term increase of all households income and respective cosumerism that fuels growth.

    Issuing EURO Bonds is another laundered way to increase public debt. Public debt is huge as is, especially when compared to long term earning potential in shrinking populations and economies. These will affect GDP's mostly due to internal cash transfer 'inside the family', rather than from real manufacturing, production and exports.

    Economists, who don't want to be carriers of bad news, need to face the fact that this balloon has inflated to its limits much like Japans 1990s' real-estate crash which froze the economy for over a decade. A new order will come to life and should be put in place. It should avoid repeating the errors that brought us to where we are. It should consider the realistic posibilty that economies will shrink, standard of living will be reduced and that globalization shifted riches from west to east.

  4. CommentedTh Hsu

    There seems to be an interesting gap between the underlying issues and proposed cures.

    Spain's growth was built on an unsustainable increase in real estate "value". Italy and France's economy are overloaded with regulations and a costly public service. Greece simply cheated it's neighbours throughout years. And Germany was happy too to increase debt beyond agreed levels when needed. So where is the solidarity aspect which has been so oft brought up by the EU leaders? It seems that in this UNION, everyone has been (and will be) maximizing their local interests.

    If this is the underlying problem, it is hard to believe that neither austerity nor the growth "concept" will be a sustainable solution.

    This crisis is an example to the thesis that in the real world, fiscal and monetary union are two parts of the same coin. Pull them apart and ...

  5. CommentedHelmut Kirchner

    Just some info from ITALY

    Nowadays it is usual to say that austerity is the wrong cure that worse the disease. For what I see in Italy I do not see any "austerity". This word, long time ago, means spending more wisely and do more with less.

    What I see in Italy is the same level and the same low quality of public spending but a new and extreme, I repeat extreme fiscal pressure.

    So there is no way to recover! In fact Italy is already in a depression even if no one dime of public spending has been reduced.

    Sorry, but the Germans are right.



  6. CommentedJames Edwards

    In response to Mark Pitts

    While it is true that most of these countries are in need of reform on a range of issues however when you get into the issue of politics, the tendency to skirt responsibility is magnified by the desire to win and pin blame on the other side.

    You ignored the cause of the problem in the first place and that problem stems from issuance of easy credit to finance whatever the wants are which Ms. Tyson addressed here and that has been going on since the late 1980s until the bubble popped in 2007. Many of the banks and Wall Street were eager to do it because it offers them opportunities to make money and securitization provided the avenue to generate all kinds of variable products never mind the risk because it is someone else's problem to solve hence why many governments bailout their financial institutions because letting it fail will cause a bigger problem. What I don't see is the needed reforms the banks should be imposing on itself to correct the defect they created in the first place. Just like Ms Tyson stated: the deterioration was predictable.

    I can understand Germany's view that needed reforms are needed however the EU consist of rich and poor nations, just like what we have in the US but on a different level however the each of the countries are wedded to the Euro and they can not do anything beyond making painful adjustment which is why Merkel's party lost two state elections and Mr. Hollande's victory caused her of modify her stance just to keep the Euro intact. Germany's solution sounds like a one size fits when it is several things going at the same time.

    You state it is a recession when it is really a Depression caused by the financial crisis and even model countries needs a bailout unless they enacted reform to prevent from happening in years prior to 2007.

  7. CommentedMark Pitts

    In rebuttal to Ms. Tyson’s argument, one only needs to reiterate many of the points already made by the Germans. For example:

    1) The issuance of Eurobonds relieves other nations of the need to make painful and unpopular reforms. Eurobonds mean reforms will not be made, interest rates will once again be equalized in the EU, and excessive borrowing in the peripheral countries will resume.

    2) Debtor countries already receive substantial aid or have access to it, but still resist implementing reforms that will lead to growth and competitiveness.

    3) Mr. Hollande, the newest voice for growth and reforms, has pledged to lower the French retirement age back to 60. That will make French public finances worse and add nothing to GDP or competiveness. These are the kind of “reforms” the Germans are worried about.

    4) Ms. Tyson states that Spain and Ireland were models of fiscal rectitude before the recession. She then points out, “The reality is that the rest of Europe cannot succeed in restoring growth without Germany.” There is an obvious contradiction here. Model countries do not require bailouts from other countries when recessions hit.

    To understand the German point of view, Americans need only convert the numbers involved to an equivalent in the US economy. For example, it has been estimated that the cost of bailing Spain’s banks and governmental units will cost around $350B. Would Americans be willing to bail out Mexico at a cost of $1.25 trillion, knowing that other countries in the region would soon line up for their bailouts as well?

    Finally, it is unfair to discredit the German position by equating it to moral or religious vengeance. As a result of their economic history, Germans may have different beliefs about the likely outcomes of certain policies than others do. However, there are many mainstream economists who question the simplistic Keynesian solution as well.

  8. CommentedZsolt Hermann

    The suggestions from the article sound logical.
    One question though: where would further growth come from?
    When will we become brave enough to face the facts that our present constant quantitative growth economic model, that is built on overproducing and over consuming excessive, unnecessary products, buying them beyond means requiring more and more credit, has exhausted itself due to multiple converging factors and this is why we are in a crisis, or more precisely system failure?
    Until we are ready to open up the root cause of the disease we cannot even hope for a cure.

Featured