Thursday, August 21, 2014
1

De drie oosterse kwesties van Europa

WASHINGTON, DC Het Europese project trilt op zijn grondvesten. Natuurlijk heb ik het volste vertrouwen dat de aanhoudende crisis van de staatsfinanciën van de eurozone overwonnen kan worden, en dat daaruit een meer geïntegreerd en effectiever Europa tevoorschijn zal komen. Maar om bij dat verbeterde Europa uit te komen zal niet alleen de crisis van de staatsschulden moeten worden opgelost; ook de betrekkingen met de drie grote landen ten oosten van Europa – Turkije, Rusland en Oekraïne – zullen een steviger fundament moeten krijgen.

Ik behoor tot de generatie die veertig jaar geleden de overgang van dictatuur naar democratie in mijn land heeft meegemaakt. Voor ons was de Europese Unie een droom. We citeerden destijds graag Ortega y Gasset: “Als Spanje het probleem is, is Europa de oplossing.”

Ik blijf diep in mijn hart geloven dat Europa de oplossing is, vooral voor samenlevingen die een democratische traditie moeten verdiepen, zo niet opbouwen. Nauwere betrekkingen tussen Europa en Turkije, Rusland en Oekraïne kunnen die landen veel van dezelfde voordelen opleveren die we in Spanje altijd met Europa in verband hebben gebracht.

Turkije is uiteraard al kandidaat-lid van de Europese Unie, maar de onderhandelingen over toetreding verlopen heel traag, wat strategisch onverstandig is, omdat het grote gezag van Turkije in het bredere Midden-Oosten van cruciaal belang is voor Europa (en waarschijnlijk groter dan zijn eigen belang). Van Syrië tot alle landen van de Arabische Lente is de invloed van Turkije heel belangrijk. Verdere samenwerking met de EU kan alleen maar voordelen hebben.

De EU heeft een communicatiekanaal met Turkije opgezet over politieke aangelegenheden. Maar hoe de relatie uiteindelijk gestalte zal krijgen, blijft onduidelijk. Ik hoop vurig dat Turkije lid van de EU wordt, omdat dit land, dat islamitisch, democratisch en qua bevolkingsopbouw zeer jong is, de Unie op een vitale manier kan versterken.

De discussie over het Turkse lidmaatschap zal in de tweede helft van dit jaar oplaaien, als Cyprus het roterende voorzitterschap van de EU in handen neemt. Om het maar even plompverloren te zeggen zal Turkije het hedendaagse verdeelde Cyprus niet erkennen als de enige vertegenwoordiger van dat eiland. De zaak wordt nog verder gecompliceerd door de ontdekking van olievoorraden dichtbij de Cypriotische kust. Iedereen die van plan is daar te gaan boren, zal verwikkeld raken in een groot maritiem wespennest. Cyprus zal claimen dat de reserves in zijn territoriale wateren liggen en Turkije zal daartegen inbrengen dat Cyprus geen territoriale wateren heeft, omdat dat land, althans voor de Turken, niet bestaat.

Rusland is op een andere manier een complicerende factor voor Europa geworden. Vladimir Poetin, opnieuw president, mag dan dezelfde persoon zijn als voorheen, Rusland is veranderd. De recente golf protesten in Moskou en in het hele land heeft de grenzen van zijn macht afgebakend. Ik geloof dat Poetin dit begrijpt, wat een belangrijk feit is met het oog op toekomstige diplomatieke initiatieven.

De komende dagen zal de vorming van een nieuwe Russische regering veel duidelijk maken over de machtsverhoudingen tussen conservatieven en liberalen. Miljarden dollars aan overheidsbezittingen staan op het spel, dankzij een privatiseringsplan dat is opgesteld door de vorige president Dimitri Medvedev.

Op dit punt beschikt de EU over een beleidskader – het Partnerschap voor Modernisering, waarover met Medvedev is onderhandeld – dat zeer positief zou kunnen werken. De Russische toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in 2011 moet er ook toe bijdragen dat het land zich gaat houden aan de internationale spelregels, zoals China dat ook is gaan doen. De naleving door Rusland van deze spelregels moet de economische relaties met dat land veel stabieler en voorspelbaarder maken.

Voorheen werd de Russische toetreding tot de WTO geblokkeerd door Georgië, dat zijn veto vorig jaar heeft ingetrokken na een staaltje elegante diplomatie. Er is nu een mechanisme voor grenscontroles overeengekomen, zonder dat de afgescheiden regio's Zuid-Ossetië en Abchazië als deel van Georgië of als onafhankelijke landen zijn erkend. Deze oplossing is goed voor de regio, hoe gecompliceerd zij ook is.

Gezien de omvang van de huidige problemen van Oekraïne zou een soortgelijke elegante oplossing in dit geval wel eens niet voorhanden of onvoldoende kunnen zijn. Oekraïne, waarmee ik me sinds zijn onafhankelijkheid heb beziggehouden, blijft een grote frustratie voor mij. Ik was betrokken bij de onderhandelingen die hebben bijgedragen tot een vreedzame oplossing voor de Oranjerevolutie van 2004-'05. Maar de daaropvolgende schermutselingen tussen de leiders van die revolutie, Julia Timosjenko en Victor Joesjenko, waren zó destructief dat Victor Janoekovitsj, wiens pogingen de presidentsverkiezingen van 2004 te manipuleren tot de revolutie hadden geleid, nu president is en Timosjenko in de gevangenis zit.

Voor de EU blijft Oekraïne een serieus probleem. Een samenhangend vrijhandels- en associatieverdrag met de Unie is niet ondertekend als gevolg van het gevangen zetten van Timosjenko en anderen. Gelukkig is er, gezien de aantrekkingskracht van de Unie voor de meeste gewone Oekraïners, nog steeds hoop dat eenvoudig realisme Janoekovitsj en de heersende elite van Oekraïne ervan zal overtuigen terug te keren naar een pad dat tot de ondertekening van de associatie-overeenkomst kan leiden.

De zachte macht van Europa heeft de afgelopen twintig jaar in veel landen tot veel veranderingen geleid, en leiders en burgers ertoe aangezet hun economieën te hervormen en democratische waarden en instituties te omarmen of te versterken. Dat kan ook zo zijn in het geval van Turkije, Rusland en Oekraïne. Maar door gebrek aan aandacht of daadkracht kan Europa ook zijn geloofwaardigheid, invloed en economische kansen verliezen.

Vertaling: Menno Grootveld

Hide Comments Hide Comments Read Comments (1)

Please login or register to post a comment

  1. CommentedBakhtiyor Khujaev

    I might seem too much pessimistic but I do not see anything positive in joining of muslim Turkey to EU that is being under pressure of incomplete assimilation of non-european immigrant nations for the last, say, 25 yrs. And this is mostly a mentality issue, cultural issue which has nothing to do with so called, purely theoretical influence on Middle East of Turkey. Since the WW II I cannot remember any serious political activity of Turkey in internatinal arena (well, even then Turkey just told it would take Germany's side after the war began which was at least late).

    Secondly, I do not see any relationship between future diplomacy and Mr Putin's position on protests. Being honest we all should confess there has been nothing from Russia including its internal policy since the early 90's that could have influenced EU's position on Russia. Actually, the protests there are today are the result of total lack of that infuence.

    Thirdly, Ukraine that is still a serious problem for Mr Solana.

    I think there is one big underlying idea Mr Solana should feel cautious about - the principle of joining for mutual benefit does not work. Turkey, Ukraine, any other country simply joining to EU even in case of fulfilling all instructions would not enrich the Union. It is not becasue the countries are bad or economies are unbalanced. It is because joining does not work. Actually, there is only one or two at most economies being good enough within EU framework, the rest are either experiencing problems or practicing risk over the whole EU.

    There is no Europe if to say broader. There is the US with the rest of economies around the world being placed from time to time into stress corridor. Will the Europe emerge this time? Time will tell.

Featured