Thursday, October 23, 2014
5

Europa's ondoordachte zoektocht naar groei

BRUSSEL – Een paar maanden geleden ondertekenden 25 van de 27 lidstaten van de Europese Unie plechtig een verdrag dat hen verplichtte harde grenzen voor hun begrotingstekorten op te nemen in hun nationale grondwetten. Dit zogenoemde 'begrotingspact' was de sleutelvoorwaarde om Duitsland ermee te laten instemmen de financiering van de noodfondsen van de eurozone aanzienlijk te verhogen, en om de Europese Centrale Bank (ECB) haar 'langetermijnherfinancieringsoperatie' (LTRO) van €1 bln te laten uitvoeren, die van essentieel belang is voor de stabilisering van de financiële markten.

Vandaag is de aandacht van de eurozone echter verschoven naar de groei. Dit is een patroon dat zich in de Europese politiek telkens herhaalt: bezuinigingen worden afgekondigd en verdedigd als voorwaarde voor groei, maar als de recessie vervolgens blijkt te bijten, wordt groei de voorwaarde voor het doorgaan met de bezuinigingen.

Ongeveer vijftien jaar geleden had Europa te maken met een soortgelijke cyclus. Begin jaren negentig, toen de plannen voor de Europese Monetaire Unie werden opgesteld, eiste Duitsland een 'Stabiliteitspact' als prijs voor het opgeven van de Duitse mark. Toen Europa na 1995 in een diepe recessie terechtkwam, verschoof de aandacht naar de groei, en werd het 'Stabiliteitspact' het 'Pact voor Stabiliteit en Groei,' nadat de Europese Raad in 1997 een resolutie over “groei en ontwikkeling” had aangenomen.

De behoefte aan groei is vandaag de dag nog even sterk als vijftien jaar geleden. In Spanje was het werkloosheidscijfer destijds net zo hoog als nu, en in Italië was het in 1996 zelfs hoger dan vandaag. Ook politiek is de achtergrond dezelfde: de groei werd aan het pact toegevoegd onder druk van een nieuwe Franse regering (destijds onder leiding van Jacques Chirac). Vandaag heeft Frankrijk opnieuw de politieke aanzet gegeven voor een verschuiving in de richting van de groei.

Het is niet controversieel om van de groei een politieke prioriteit te maken (wie zou daar immers tegen zijn?) Maar de werkelijke vraag is: wat kan Europa doen om groei te scheppen? Het eerlijke antwoord is: vrij weinig.

De sleutelelementen van een groeistrategie zoals die dezer dagen door de Europese leiders wordt besproken, zijn feitelijk dezelfde als in 1996-'97: arbeidsmarkthervormingen, het versterken van de interne markt, meer geld voor de Europese Investeringsbank (EIB) om kredieten te verstrekken aan kleine tot middelgrote ondernemingen, en meer middelen voor investeringen in  de infrastructuur van armere lidstaten. Met name de laatsgenoemde twee punten krijgen veel aandacht omdat er meer uitgaven mee zijn gemoeid.

Maar de omstandigheden zijn vandaag de dag ook heel anders. Het bedrijfsmodel van de EIB zou radicaal moeten worden veranderd om de bank van nut te laten zijn voor het bevorderen van de groei, omdat zij uitsluitend leningen verstrekt tegen overheidsgaranties, terwijl de onder fiscale druk staande zuidelijke lidstaten van Europa zich geen verdere lasten meer kunnen veroorloven. Bovendien kan de EIB, in tegenstelling tot wat daarover algemeen wordt gedacht, niet rechtstreeks aan kleine en middelgrote ondernemingen lenen. De EIB kan alleen grote banken het geld geven om kredieten te verstrekken aan plaatselijke kleine en middelgrote bedrijven. Maar de ECB doet dit in feite al met zijn LTRO-kredieten met een looptijd van drie jaar.

Er wordt ook gesproken over een 'Marshall Plan' voor Zuid-Europa. Vijftien jaar geleden was er een duidelijke behoefte aan een betere infrastructuur daar. Maar sindsdien hebben de zuidelijke landen een decennium van vrije hoge investeringen in infrastructuur achter de rug – meer dan 3 procent van het bbp in Spanje, Griekenland en Portugal.

Als gevolg daarvan hebben de meeste landen in het zuiden van de Europese Unie vandaag de dag waarschijnlijk wel voldoende infrastructuur. In feite zouden meer infrastructurele investeringen zinvoller zijn in Duitsland, waar dit soort uitgaven bijna tien jaar lang onder de maat zijn gebleven (slechts 1,6 procent van het bbp, ofwel de helft van het Spaanse percentage). Dat is de reden dat de beroemde Autobahnen van Duitsland tegenwoordig berucht zijn om hun files.

Maar voor de financiering van de Duitse infrastructuur is geen Europees geld nodig, want de Duitse regering kan geld lenen tegen negatieve reële kosten. Tegen de rente die de Duitse overheid vandaag de dag moet betalen, zou zij veel investeringsprojecten moeten kunnen vinden met een positief sociaal rendement. Gezien het feit dat Duitsland bijna volledige werkgelegenheid kent, zouden meer infrastructurele bestedingen daar waarschijnlijk tot veel importen leiden (en werkloze bouwvakkers uit Spanje aanlokken), wat zou bijdragen tot het broodnodige herstel van het evenwicht in de eurozone.

Helaas is het onwaarschijnlijk dat dit zal gebeuren, omdat infrastructurele investeringen vaak op tegenstand onder de bevolking stuiten. Over zulke investeringen wordt vaak beslist op lokaal en regionaal niveau, waar de oppositie van onderaf tegen grote projecten het sterkst is (het heeft bijvoorbeeld meer dan twintig jaar gekost om de modernisering van het spoorwegstation van Stuttgart er doorheen te krijgen).

De drang om de indruk te wekken “iets te doen” brengt de Europese beleidsmakers ertoe gebruik te maken van de weinige instrumenten waarvan de EU kan beweren dat zij de groei bevorderen. Maar zij zouden moeten erkennen dat de hedendaagse 'groeicrisis' anders is. De echte deal zou niet moeten bestaan uit bezuinigingen plus een Marshall Plan voor het zuiden, maar eerder uit aanhoudende bezuinigingen plus arbeidsmarkthervormingen in het zuiden, in combinatie met meer infrastructuurinvesteringen in Duitsland en andere landen met een hoge kredietstatus, zoals Nederland.

Diepgaande hervormingen van de dienstensector in Duitsland zouden ook helpen om het productiviteitspotentieel van het land te ontsluiten en zijn markt te openen voor de dienstenexport uit Zuid-Europa. Op die manier zou het zuiden een kans hebben om banen te vinden voor zijn goed opgeleide jongeren, die nu alleen maar kunnen kiezen tussen werkloosheid en emigratie.

Vertaling: Menno Grootveld

Hide Comments Hide Comments Read Comments (5)

Please login or register to post a comment

  1. CommentedAndré Rebentisch

    Another option would be a general strengthening of EU competition law, as you know Sarkozy blocked an earlier EU treaty reform in this respect. Strengthening competition enforcement would add the stick to the carrots. "Too big too fail" implies "sizing it down" by regulatory intervention to make it suitable for the single market.

  2. CommentedOliver R

    Although it is of course right to aim for growth, many of the policy prescriptions being mooted, such as those you mentioned in your article are supply side reforms which would raise the long run growth rate but have little or not effect on growth today.
    Unfortunately, growth today is exactly what is needed. Economies right across Europe are being choked by the misguided drive for austerity, spearheaded by the German Chancellor Mrs Merkel. This is simply sending economies into a tail spin, with lower growth leading to lower tax receipts, higher spending on unemployment benefits, and lower investment. This makes it even harder to reduce the budget deficit.
    To go for growth in the short term, the pace of fiscal tightening must be lessened. Northern countries must be prepared to fund extra investment in the struggling south; infrastructure investment for example has a large multiplier effect and would have an immediate impact on growth.
    It is all very well talking about growth in the long term, but unless we get growth today there may be no long term, if European countries buckle under the strain of austerity and the Euro collapses.

  3. CommentedJohn Doe

    Mr. Gros has no idea what he is talking about, until he gets to the last when he mentions "services exports."

    There is a very simple reason that the West, Europe and the United States, are screwed. They are for the most part service economies and services cannot be exported. Not in a 1000 years will the Chinese let American trial lawyers into their Courts, yet who is better positioned to assure the rule of law will protect business and property rights.

    The world stupidly bought "international trade," never realizing that over time trade destroys. Why, because with trade comes irresistible pressure to move closer to the action (look at the pressure on firms to move everything to China).

    If Europe wants prosperity, the answer is simple. Close your ports and borders to imported goods and products, including even oil

  4. CommentedPaul A. Myers

    So we have a long-term refinancing operation (LTRO), essentially a monetary policy technique which has had some success.

    Therefore, why don't we have a E1 trillion "long-term fiscal operation" (LTFO) as a companion initiative. Since we don't need infrastructure (so the expert says), then we could spend 1 trillion euros on skill-building programs for young people and older people needing re-training. A better target would be to have an overall goal of spending on projects that would enhance future overall international competitive advantages. The idea is to create new economic money in the future, not this constantly reshuffling of bank paper.

    Let's call this Operation Fiscal Twist: spend short and reform long. In return for short term spending, national governments would pass (not "commit to") legislation reforming labor markets, entitlements, and taxes to generate budget resources to repay the spending. Pass the laws, collect the money.

    The people who are going to loan Europe money now want to see the enhanced economic prospects that will permit future repayment, not a balanced budget next year.

  5. CommentedZsolt Hermann

    We do not have historical precedence for our present situation.
    First of all we cannot talk about a "European problem" as today's economy and financial institutions, labour markets, consumer markets and manufacturing are all global, any change whether it is positive or negative is affecting us all.
    Besides the main problem is that we keep repeating the mantra of "we need growth, we need growth..." but it has become like a religious exercise without any meaningful suggestions how to actually achieve it.
    And with good reason: we have run out of steam, the constant growth, expansive machinery has exhausted itself, it was always going to happen since it was established on unnatural foundations, creating an artificial "hyper" production, consumption dream creating products we simply do not need and are mostly harmful.
    Humanity has to return to a natural, necessity and resource based lifestyle adjusted to the comfortable, healthy way of life of the 21st century.

Featured