6

2013 kon wel eens een heel slecht jaar worden

NEW YORK – De opmars van de mondiale aandelenmarkten die in juli is begonnen, raakt nu uitgeput, wat geen verrassing is: zonder aanzienlijke verbetering van de groeivooruitzichten in de geavanceerde of de belangrijkste opkomende economieën leek de rally altijd al op een zwakke basis te berusten. De correctie had ook al veel eerder kunnen komen, gezien de tegenvallende macro-economische cijfers over de afgelopen maanden.

Om met de geavanceerde landen te beginnen, heeft de recessie in de eurozone zich verspreid van de periferie naar de kern, waar Frankrijk op de drempel van een recessie staat en Duitsland wordt geconfronteerd met de dubbele klap van een groeivertraging op één belangrijke exportmarkt (China/Azië) en een regelrechte krimp op een andere (Zuid-Europa). De economische groei in de Verenigde Staten is met 1,5 à 2% het grootste deel van het jaar bloedeloos gebleven, en Japan is bezig terug te vallen in een nieuwe recessie. Engeland heeft net als de eurozone al een W-vormige recessie ('double dip') achter de rug, en nu vertraagt de groei zelfs bij sterke grondstoffenexporteurs – Canada, de Scandinavische landen en Australië – als gevolg van de tegenwind uit de VS, Europa en China.

Intussen kregen ook de opkomende landen – inclusief alle 'BRICs' (Brazilië,Rusland, India en China) en andere grote spelers als Argentinië, Turkije en Zuid-Afrika – in 2012 met een groeivertraging te maken. De groeivertraging van China is misschien voor een paar kwartalen gestabiliseerd, als gevolg van de jongste kapitaalinjecties van de regering via de begroting, het monetair beleid en de kredietverstrekking; maar deze stimulansen zullen alleen maar het onhoudbare groeimodel van het land bestendigen, dat is gebaseerd op te veel investeringen in de infrastructuur en te veel besparingen, en te weinig particuliere consumptie kent.

In 2013 zullen de neerwaartse risico's voor de mondiale groei worden verscherpt door de uitbreiding van de bezuinigingen naar de meest geavanceerde economieën. Tot nu toe bleef het soberheidsbeleid beperkt tot de periferie van de eurozone en Engeland, maar nu dringt het door tot de kern van de eurozone. En in de VS zullen bezuinigingen en belastingverhogingen, zelfs als president Barack Obama en de Republikeinen in het Congres het eens worden over een begrotingsplan dat de dreigende 'begrotingsafgrond' zal weten te vermijden, onvermijdelijk een wissel trekken op de groei in 2013 – van op z'n minst 1% van het bruto binnenlands product. In Japan zal de begrotingsstimulans van de wederopbouw na de aardbeving van 2011 wegebben, terwijl in 2014 een nieuwe consumptiebelasting (BTW) zal worden ingevoerd.

Het Internationale Monetaire Fonds heeft dus absoluut gelijk als het zegt dat buitensporige, gelijktijdige bezuinigingen in de meest geavanceerde economieën de mondiale groeivooruitzichten in 2013 zullen overschaduwen. Wat is dan de verklaring voor de recente rally op de Amerikaanse en wereldwijde aandelenmarkten?

Het antwoord is simpel: de centrale banken hebben de geldkraan weer opengedraaid, waardoor risicovolle bezittingen – zoals aandelen – een steun in de rug hebben gekregen. De Amerikaanse centrale bank, de US Federal Reserve, heeft een agressieve, onbeperkte kwantitatieve versoepeling ingezet. De aankondiging van de Europese Centrale Bank van haar “regelrechte markttransacties”-programma heeft het risico op een staatsschuldencrisis in de periferie van de eurozone en een daaropvolgend uiteenvallen van de monetaire unie verminderd. De Bank of England is van 'kwantitatieve versoepeling' overgestapt op 'kredietversoepeling,' en de Japanse centrale bank heeft de omvang van haar kwantitatieve versoepeling steeds verder opgevoerd.

De monetaire autoriteiten in veel andere geavanceerde en opkomende landen hebben ook de rente verlaagd. En met een trage groei, een gedempte inflatie, een kortetermijnrente van bijna nul en nog meer kwantitatieve versoepeling blijft de langetermijnrente in de meeste geavanceerde economieën laag (met uitzondering van de periferie van de eurozone, waar de risico's betrekkelijk hoog blijven). Het is dus geen wonder dat beleggers die wanhopig op zoek zijn naar rendement zich hebben gehaast om aandelen, grondstoffen, kredietinstrumenten en valuta van opkomende landen te kopen.

Maar nu lijkt zich een mondiale marktcorrectie te voltrekken, als gevolg van – in de allereerste plaats – de slechte vooruitzichten voor de groei. Tegelijkertijd blijft de crisis in de eurozone onopgelost, ondanks de stoutmoedige acties van de ECB en al het gepraat over een bankenunie, begrotingsunie, en een economische en politieke unie. Met name Griekenland, Portugal, Spanje en Italië bevinden zich nog steeds in de gevarenzone, terwijl de kern van de eurozone is bevangen door 'hulpmoeheid.'

Bovendien zijn er beleidsonzekerheden te over – op het gebied van de begroting, de schulden, de belastingen en het toezicht. In de Verenigde Staten zijn de zorgen op begrotingsgebied drievoudig: het risico van een 'afgrond' in 2013, als belastingverhogingen en enorme bezuinigingen automatisch van kracht worden vóórdat er politieke overeenstemming is bereikt; een hernieuwde strijd tussen de partijen over het schuldenplafond; en een nieuw gevecht over de bezuinigingen op de middellange termijn. In veel andere landen of regio's – bijvoorbeeld China, Korea, Japan, Israel, Duitsland, Italië en Catalonië – hebben naderende verkiezingen of politieke veranderingen eveneens de politieke onzekerheid vergroot.

Nog een andere reden voor de correctie is dat de waarderingen op de aandelenmarkten overdreven zijn: de koers/winstverhoudingen zijn nu hoog, terwijl de winstgroei per aandeel verslapt en te maken zal krijgen met verdere negatieve verrassingen als de groei en de inflatie laag blijven. Nu de onzekerheid en de volatiliteit toenemen, zou de correctie wel eens in snel tempo kunnen verlopen.

Er zijn nu ook grotere geopolitieke onzekerheden: het risico op een Iraans-Israëlische militaire confrontatie blijft hoog nu onderhandelingen en sancties Iran er misschien niet van zullen weerhouden een kernmacht te worden; een nieuwe oorlog tussen Israel en Hamas in Gaza is waarschijnlijk; de Arabische Lente wordt een grimmige winter van economische, sociale en politieke instabiliteit; en territoriale geschillen in Azië tussen China, Korea, Japan, Taiwan, de Filippijnen en Vietnam hitsen de nationalistische krachten op.

Nu consumenten, bedrijven en beleggers behoedzamer en risicomijdender zijn geworden, is de rally op de aandelenmarkten van de tweede helft van 2012 tot stilstand gekomen. En gezien de ernst van de neerwaartse risico's voor de groei, zowel in de geavanceerde als in de opkomende economieën, zou de correctie de inleiding kunnen zijn van slechtere tijden voor de wereldeconomie en de financiële markten in 2013.

Vertaling: Menno Grootveld