ADDIS ABABA – Wat heeft de toekomst in petto voor de wereldeconomie? Zal de levensstandaard wereldwijd stijgen, als de arme landen van vandaag via een technologische inhaalslag op gelijke voet komen met de rijkere landen? Of zal de voorspoed ons door de vingers glippen, doordat hebzucht en corruptie ons ertoe zullen brengen onze vitale hulpbronnen uit te putten en de natuurlijke omgeving te verwoesten, waarvan het menselijk welzijn afhankelijk is? De mensheid staat geen grotere uitdaging te wachten dan ervoor te zorgen dat de wereld in voorspoed kan blijven voortbestaan en niet zal worden geruïneerd.

Alsof het een roman is met twee mogelijke eindes, is ons verhaal er één dat deze nieuwe eeuw nog moet worden geschreven. Er is niets onvermijdelijks aan de verspreiding – of de neergang – van de welvaart. Méér dan we weten (of misschien willen toegeven) is de toekomst een zaak van menselijke keuzes en niet louter van voorspellingen.

Ondanks de aanhoudende economische crisis in Europa en de Verenigde Staten is de snelle economische groei van de ontwikkelingslanden op peil gebleven. Terwijl het Internationale Monetaire Fonds voorspelt dat de geavanceerde economieën in 2013 met slechts 1,5% zullen groeien, zal de groei in de ontwikkelingslanden naar verwachting 5,6% bedragen. De opkomende economieën van Azië, die nu de motor van de wereldeconomie zijn geworden, zullen naar verwachting 7,2% groeien, terwijl de productie in het ten zuiden van de Sahara gelegen deel van Afrika waarschijnlijk met een gezonde 5,7% zal toenemen.

Wat er gebeurt, is tegelijkertijd krachtig en helder. Technologieën die ooit alleen in rijke landen werden aangetroffen, zijn nu bezit van de hele wereld. In het ten zuiden van de Sahara gelegen deel van Afrika waren twintig jaar geleden nog helemaal geen mobiele telefoons, waar het er vandaag de dag zo'n 700 miljoen zijn. En die mobiele telefoons dragen er toe bij dat de armen toegang hebben tot bankdiensten, gezondheidszorg, onderwijs, het bedrijfsleven, overheidsdiensten en vermaak. Binnen een paar jaar zal het grootste deel van de wereld toegang hebben tot draadloze breedbandfaciliteiten.

Toch is er ook nog een andere waarheid. Het afgelopen jaar was het heetste jaar dat ooit in de VS is geregistreerd. Zo'n 60% van het land, waaronder de graanproducerende staten van het Midden-Westen en de Great Plains, had te kampen met droogte. In oktober werd de Atlantische kust rond New Jersey getroffen door een buitengewone 'superstorm,' die verliezen van rond de 60 miljard dollar heeft veroorzaakt. Klimaatproblemen – overstromingen, droogtes, hittegolven, extreme stormen, grote bosbranden en meer – hebben in 2012 ook andere delen van de wereld getroffen, zoals China, Australië, Zuidoost-Azië, het Caribische gebied en de Sahel-regio in Afrika.

Deze milieurampen vinden steeds vaker plaats, omdat ze voor een deel worden veroorzaakt door menselijke handelingen, zoals ontbossing, kusterosie, enorme vervuiling, en – uiteraard – de  uitstoot van broeikasgassen die het wereldklimaat veranderen en de oceanen verzuren. Nieuw is dat plagen als klimaatverandering – tot voor kort beschreven als een toekomstdreiging – inmiddels tot het hier en nu behoren. Wetenschappers hebben zelfs een naam gegeven aan ons tijdperk, het Anthropoceen, waarin de mens ('anthropos' in het Grieks) een grootschalige invloed heeft op de ecosystemen van de planeet.

Hierin ligt een grote uitdaging, die zal bepalen of we het pad van de voorspoed of van de verwoesting zullen volgen. De snelgroeiende ontwikkelingslanden kunnen niet simpelweg het pad naar economische groei volgen dat de huidige rijke landen al eerder zijn afgegaan. Als ze dat toch proberen, zal de wereldeconomie de planeet over de drempel van de veilige operationele marges heen duwen. De temperaturen zullen stijgen, de stormen zullen intenser worden, de oceanen zullen nog verder verzuren en allerlei planten- en dierensoorten zullen in groten getale uitsterven als hun leefgebieden worden verwoest.

Het simpele feit doet zich voor dat de mensheid voor een grimmige keuze staat. Als de huidige groeipatronen van de wereldeconomie doorzetten, staat ons een ecologische ramp te wachten. Als de wereldeconomie een nieuw groeipatroon omarmt – een patroon dat gebruik maakt van geavanceerde technologieën als smartphones, breedbandinternet, nauwkeurig afgestemde landbouw en zonne-energie – kunnen we de welvaart verspreiden én de planeet redden.

Ik noem ons huidige groeipatroon de 'business-as-usual'-optie; het op slimme technologie gebaseerde groeipatroon vertegenwoordigt daarentegen de duurzame ontwikkelingsoptie. 'Business as usual' kan een tijdje werken, maar zal in tranen eindigen, terwijl het duurzame ontwikkelingspad naar voorspoed op de langere termijn kan leiden.

Wat is er voor nodig om dit verhaal goed te laten aflopen? In de eerste plaats moeten we erkennen dat wij als wereldsamenleving een keuze moeten maken. 'Business as usual' is gemakkelijk. We denken dat we alles begrijpen, maar het is niet goed genoeg: als we doorgaan op het huidige pad, zal voorspoed op de korte termijn ten koste gaan van te veel toekomstige crises.

In de tweede plaats moeten we inzien dat we krachtige nieuwe instrumenten en technologieën bij de hand hebben. Met geavanceerde informatietechnologieën – computers, satellietnavigatie, beeldverwerking, expertsystemen en meer – beschikken we nu over de middelen om meer voedsel te verbouwen met minder milieuschade; de gezondheidszorg voor rijk én arm te verbeteren; meer elektriciteit te distribueren met lagere broeikasemissies; en onze steden leefbaarder en gezonder te maken, ook al zal de urbanisatie hun bevolkingsomvang in de komende decennia met miljarden doen toenemen.

In de derde plaats moeten we stoutmoedige doelstellingen hanteren voor de jaren die vóór ons liggen – om de welvaart te verspreiden en de gezondheidszorg te verbeteren, terwijl we tegelijkertijd de planeet redden. Vijftig jaar geleden heeft de Amerikaanse president John F. Kennedy gezegd dat we naar de maan moesten gaan - niet omdat dat makkelijk was, maar juist omdat dat zo moeilijk was: het haalde het beste in ons naar boven. In onze generatie zal de duurzame ontwikkeling eenzelfde functie vervullen, door ons te stimuleren onze creativiteit en menselijke waarden te gebruiken om een route van duurzaam welzijn uit te stippelen op deze overvolle en bedreigde planeet.

Ik ben trots en voel me vereerd dat secretaris-generaal Ban Ki-moon van de Verenigde Naties me heeft gevraagd te helpen de mondiale deskundigheid te mobiliseren, nu we proberen dat doel te bereiken. De grootste talenten in onze samenlevingen – op universiteiten, in bedrijven, NGO's, en vooral onder de jongeren in de wereld – staan klaar om onze grootste uitdagingen bij de hoorns te vatten, en sluiten zich aan bij het nieuwe Sustainable Development Solutions Network van de VN. De komende maanden en jaren zullen deze leiders hun inzichten gaan delen over een welvarende en duurzame mondiale samenleving.

Vertaling: Menno Grootveld